Chiều 22/10/2026, tại Nhà Sáng tác khu vực miền Trung (Nha Trang), Hội Nhà văn TP.HCM tổ chức tọa đàm “Người viết trước câu lệnh AI”, với sự tham dự của 24 nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình và các khách mời tại địa phương.

Quang cảnh buổi tọa đàm

Nhà văn Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM, tham dự tọa đàm; nhà thơ, nhà báo Lê Thiếu Nhơn và tiến sĩ, nhà lý luận phê bình Hà Thanh Vân đồng chủ trì. Cuộc trao đổi đặt ra những câu hỏi đang được giới cầm bút quan tâm: Người viết có thể sử dụng AI vào những công việc nào? Câu lệnh có vai trò ra sao? Đâu là ranh giới giữa sự hỗ trợ của công nghệ và sáng tạo của tác giả?

Gợi lại cuộc tọa đàm về khả năng AI thay thế sự sáng tạo của nhà văn, tổ chức tại trại sáng tác Đà Lạt tháng 6/2023, Lê Thiếu Nhơn nhận xét rằng sau ba năm, AI đã hiện diện ngày càng sâu trong đời sống. Vì vậy, chủ đề lần này đi vào một khía cạnh cụ thể hơn: cách người viết tương tác với AI thông qua câu lệnh.

Từ kinh nghiệm tìm hiểu và sử dụng AI từ năm 2024, Tiến sĩ Hà Thanh Vân đề cập những cuộc thi sáng tác có sự tham gia của AI ở nước ngoài, cũng như yêu cầu minh bạch việc sử dụng công cụ này. Theo chị, có người viết công khai sử dụng AI, có người sử dụng nhưng không thừa nhận, và cũng có người chưa dùng. Vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở thái độ trung thực của người cầm bút.

Nhà thơ Trần Vạn Giã phát biểu tại tọa đàm.

Từ góc nhìn đạo đức nghề nghiệp, nhà thơ Trần Vạn Giã không chấp nhận việc dùng AI để sao chép, chiếm dụng sáng tác rồi đứng tên tác giả. Nhà thơ Vũ Ngọc Dung cũng nhấn mạnh AI không thể thay thế con người trong sáng tạo văn chương. Trong khi đó, nhà thơ Phan Ngọc Quang xem AI như một “người khách lạ” cần tìm hiểu, nhưng cho rằng trái tim và sự trung thực vẫn là điều cốt yếu của người viết.

Nhà thơ, nhà biên kịch Ngô Thị Hạnh chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong giảng dạy biên kịch. Theo chị, AI có thể hỗ trợ tra cứu tư liệu, gợi ý ý tưởng và lập đề cương; song việc xây dựng kịch bản có sức sống vẫn đòi hỏi kỹ năng nghề nghiệp, trải nghiệm và nền tảng văn hóa của người viết. Nhà văn Lê Viết Dương cũng nhìn nhận AI có nhiều khả năng hữu ích, nhưng còn hạn chế khi xử lý những đặc thù của văn chương Việt Nam.

Một mối quan tâm khác là khả năng nhận diện tác phẩm có sử dụng AI. Nhà văn Chế Diễm Trâm mong được trao đổi cụ thể hơn về cách xây dựng “câu lệnh vàng”, đồng thời đặt câu hỏi làm sao xác định được dấu ấn sáng tạo của tác giả. TS Hà Thanh Vân cho biết một số công cụ phát hiện nội dung do AI tạo ra chỉ đưa ra kết quả mang tính tương đối, không thể xem là bằng chứng tuyệt đối.

Từ một câu hỏi giả định của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn về việc dùng AI viết thơ gửi tạp chí Văn nghệ Nha Trang, biên tập viên Minh Anh nhấn mạnh vai trò thẩm định của người làm biên tập và dấu ấn riêng của tác phẩm. Các ý kiến của các nhà thơ Hoa Mai và Vương Thiên Nga tiếp tục hướng cuộc trao đổi đến kỹ năng đặt câu lệnh. Vương Thiên Nga nêu ví dụ sử dụng AI để chỉnh một bức ảnh bị nghiêng, với yêu cầu giữ nguyên nội dung gốc.

Nhà thơ Hoa Mai chia sẻ ý kiến

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy giới cầm bút có những cách tiếp cận khác nhau đối với AI, từ dè dặt, lo ngại đến chủ động tìm hiểu và sử dụng. Tuy nhiên, câu hỏi chung vẫn là: khi công nghệ ngày càng tham gia sâu vào quá trình viết, người sáng tạo cần minh bạch đến đâu về sự hỗ trợ của AI, và điều gì làm nên giá trị riêng của một tác phẩm?

Buổi tọa đàm khép lại nhưng những vấn đề đặt ra vẫn còn rộng mở. AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích; còn tư duy, trải nghiệm, trách nhiệm và bản sắc của người viết vẫn là những yếu tố cần được đặt ở trung tâm của hoạt động sáng tạo văn chương.

Bài: VƯƠNG THIÊN NGA

Ảnh: VTN – Trần Hà Yên

Toàn cảnh tọa đàm “Người viết trước câu lệnh AI” tại Nha Trang, chiều 22/10/2026.

Nhà văn Chế Diễm Trâm chia sẻ ý kiến.

Nhà thơ Vũ Ngọc Dung chia sẻ ý kiến.

Nhà văn Lê Thanh Huệ chia sẻ ý kiến.

Các đại biểu tại tọa đàm.