NGUYÊN ANH

Chiều 11/8/2025, tại Nhà sáng tác Đà Lạt, Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh tổ chức buổi tọa đàm “Tác phẩm hay – Từ tiếp nhận và sáng tác” trong khuôn khổ Trại sáng tác Đà Lạt 2025. Đây là dịp để các nhà văn, nhà thơ và bạn viết nhiều thế hệ gặp gỡ, trao đổi cởi mở về câu hỏi tưởng đơn giản nhưng day dứt muôn thuở: “Thế nào là một tác phẩm hay?”

Không khí mở đầu trở nên ấm áp và sôi nổi với ca khúc Khách đến chơi nhà do các nhà thơ Mai Thị Thu Cúc và Phạm Thu Hường thể hiện. Nhà thơ Huệ Triệu dẫn chương trình, giới thiệu đại biểu và khách mời, gồm Giám đốc Nhà sáng tác, lãnh đạo Hội Nhà văn TP.HCM, các nhà văn – nhà thơ của đoàn trại sáng tác, cùng một số văn nghệ sĩ Lâm Đồng và dịch giả người nước ngoài.

Nhà văn Bích Ngân – Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM – phát biểu khai mạc, nhấn mạnh ý nghĩa của việc bàn luận về “tác phẩm hay” trong bối cảnh đời sống văn học đang ngày càng đa dạng về phong cách, giọng điệu và kênh tiếp nhận.

Tiến sĩ, nhà thơ Nguyên Hùng, Ủy viên BCH Hội, Trưởng đoàn trại sáng tác, trình bày đề dẫn với hàng loạt câu hỏi gợi mở: Ai quyết định giá trị của tác phẩm – nhà phê bình, ban giám khảo hay thời gian? Có phải tác phẩm hay luôn gây tranh cãi? Từ một tác phẩm vừa đoạt giải cao gần đây, tác giả cho thấy sự khác biệt trong tiếp nhận chính là minh chứng sống động cho tính đa thanh của đời sống văn chương.

Nhà thơ Inrasara chia sẻ góc nhìn từ ba cấp độ “tác phẩm tốt – hay – lớn”, nhấn mạnh nhu cầu vươn tới tầm vóc tác phẩm lớn, đòi hỏi nhà văn dấn thân, dám khai phá đề tài độc đáo, không ngại thử thách. Ông cũng chỉ ra hạn chế của văn học Việt Nam hiện nay: thiếu sự cô đơn cần thiết cho sáng tạo, thiếu chuyên nghiệp và nền tảng triết học, đồng thời nhấn mạnh vai trò của thể chế và môi trường văn hóa cởi mở. Ông nhận định mỗi thời kỳ khác nhau, nhà thơ có cách sáng tác khác nhau và người yêu thơ cũng thay đổi cách đọc; vì thế, người sáng tác phải luôn đổi mới, tránh lặp lại cái cũ.

PGS.TS, nhà thơ Nguyễn Mộng Sinh bàn về tiêu chí “hay” trong văn chương, cho rằng kỹ thuật và hình thức chưa đủ, điều cốt lõi là cảm xúc chân thành lay động được người đọc. Ông đề cao vai trò của phê bình như chiếc cầu nối sáng tác – tiếp nhận, góp phần nuôi dưỡng năng lực thưởng thức của cộng đồng, đồng thời chia sẻ một phần bài viết của cố nhà thơ, nhà lý luận phê bình Phạm Quốc Ca với thái độ trân trọng. Ông bày tỏ sự xúc động khi được Hội Nhà văn TP.HCM quan tâm, tạo điều kiện gặp gỡ bạn văn và chia sẻ những suy nghĩ tâm huyết.

Nhà thơ Lê Tú Lệ, nguyên Phó Chủ tịch thường trực Liên hiệp các Hội VHNT TP.HCM, góp tiếng nói thiết thực và được mời đọc bài thơ Bà mẹ Gạc Ma, sáng tác trong chuyến đi Trường Sa năm trước, đã được nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn phổ nhạc và biểu diễn trên nhiều sân khấu lớn. Nhà thơ Đặng Nguyệt Anh chia sẻ ký ức vượt Trường Sơn tìm chồng trong kháng chiến, những tháng năm sống và sinh con trong rừng, cùng hành trình trở thành một tác giả có thơ được dịch ra nhiều thứ tiếng và phát hành rộng rãi.

PGS.TS, nhà thơ Ngô Minh Oanh, với kinh nghiệm nhiều năm công tác tại Viện Giáo dục Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, có những phát biểu mang tính học thuật về chủ đề tọa đàm. Nhà thơ Nguyễn Vĩnh Bảo nêu thực tế nhiều tác phẩm đạt giải nhưng nhanh chóng rơi vào quên lãng, đặt vấn đề về độ “rung”, sức sống lâu dài và sự công tâm trong đánh giá. Ông cho rằng tác phẩm hay cần mới lạ, độc đáo, giàu hình ảnh, cấu trúc hợp lý, đạt giá trị nghệ thuật cao và được thời gian kiểm nghiệm.

Dịch giả Alec Schachner, người chuyển ngữ tập thơ Lễ Tẩy trần tháng Tư của Inrasara sang tiếng Anh, cũng mang đến những chia sẻ thú vị về công việc dịch thơ Việt ra tiếng Anh.

Thạc sĩ Văn học, NGƯT, nhà thơ Huệ Triệu, bên cạnh vai trò dẫn chương trình, cũng đóng góp những ý kiến sâu sắc về chủ đề tọa đàm. Chia sẻ quan điểm sáng tác của mình, nhà thơ đã trình bày hai bài thơ ngắn – một theo thể lục bát truyền thống và một theo thể tự do – như một minh họa cho sự đa dạng hình thức và cảm xúc trong sáng tác.

Ngoài ra, nhiều ý kiến từ các nhà thơ, nhà văn như Lê Mưu, Nguyễn Thánh Ngã, Phương Liên… đã góp thêm sự phong phú cho buổi tọa đàm. Mỗi người một quan điểm, nhưng cùng chung nỗi trăn trở về giá trị đích thực của sáng tạo và mối quan hệ hữu cơ giữa người viết – người đọc – người phê bình.

Bế mạc, nhà văn Bích Ngân ghi nhận tinh thần cởi mở, thẳng thắn và trách nhiệm của các tham luận, đồng thời bày tỏ hy vọng những trao đổi hôm nay sẽ tiếp tục lan tỏa, tạo động lực cho các sáng tác mới. Buổi tọa đàm khép lại trong không khí thân tình, các đại biểu cùng dự bữa cơm ấm áp tại Nhà sáng tác Đà Lạt, nối dài câu chuyện văn chương trong những phút không chính thức.

Một số hình ảnh về cuộc tọa đàm

Ảnh: Nguyên Hùng, Phạm Thu Hường