NGUYỄN VŨ QUỲNH

(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) - Thành phố Hồ Chí Minh nơi hội tụ người muôn phương, nơi đất lành chim đậu. Nơi đây hàng triệu người sinh ra trên vùng đất lịch sử Sài Gòn - Chợ Lớn - Bình Dương - Bà Rịa Vũng Tàu hợp thành. Nơi này cùng hàng triệu người sinh ra lớn lên ở khắp mọi miền đất nước, cả ở nước ngoài, hội tụ về đây sinh sống làm việc, công tác và học tập, trên thành phố anh hùng. Thành phố đã tạo nên cuộc sống mới năng động và sáng tạo phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội cao nhất toàn quốc. Thành phố 40 năm đổi mới đã làm nên dòng chảy thi ca thấm đượm cảm xúc nhân văn nghĩa tình với niềm tin vào sự phát triển đi lên cùng đất nước. Chính vì cái hay, cái đẹp của đất nước, của thành phố mới đã tạo nên sức sống mới ở những con người thơ. Từ đó nhà thơ đã tạo nên những bài thơ, trang thơ, tác phẩm thơ, tuyển tập thơ để lại những cảm xúc đẹp về con người đất nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Nhà thơ Lê Thiếu Nhơn chủ trì buổi toạ đàm.

Thành phố Hồ Chí Minh một đô thị sáng tạo năng động trong năm mươi năm qua, đang hối hả ngày đêm vì cuộc sống và sự phát triển của đất nước. Cũng từ trong cuộc sống ấy đã tạo nên dòng chảy thi ca người thành phố, tạo nên chân dung các thế hệ nhà thơ hội tụ về đô thị yêu quý này. Họ đã sáng tạo nên dòng sông thi ca đẹp, tươi mát bởi muôn vàn bài thơ, trang thơ người thành phố hơn 50 năm qua. Trên dòng chảy hối hả năng động sáng tạo ấy đã xuất hiện những lớp nhà thơ đàn anh, đàn chị qua các thời kỳ trải qua chiến tranh, thời kỳ đầu đổi mới và giai đoạn sau năm 2000 đến nay. Họ đã làm nên những bài thơ hay, tác phẩm hay, trường ca và tuyển tập thơ hay. Họ đã làm nên vẻ đẹp lung linh cho văn hóa thi ca thành phố. Họ đã tạo nên dấu ấn sâu sắc không phai mờ trên dòng chảy thi ca đương đại của đất nước.

Hơn 300 nhà thơ Việt Nam và nhà thơ là hội viên Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh chưa kể những người yêu thơ làm thơ ở các câu lạc bộ, không thể nêu hết ra đây được, tôi xin mạn phép trích dẫn một số ít thôi những nhà thơ mà tôi đã học, đọc tác phẩm của họ: Đó là các nhà thơ đàn anh, đàn chị trong kháng chiến có người đã về miền xa thẳm như Chế Lan Viên, Thu Bồn, Chim Trắng, Hoài Anh, Trần Nhật Thu, Văn Lê, Trần Trí Thông, Nguyễn Vũ Tiềm, Đoàn Vy...  Những người còn sống vẫn đang cần mẫn trong dòng chảy hôm nay như Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Duy, Hoài Vũ, Quang Chuyền, Nguyễn Thái Sơn, Trần Thế Tuyển…Họ đã và đang trở về miền ký ức viết về những năm tháng đã qua, những kỷ niệm không thể nào quên những vấn đề sinh tử trong cuộc chiến tranh. Họ đã làm nên những bài thơ thời luận mới về những vấn đề hôm nay, những trăn trở bất cập trong cuộc sống ở buổi đầu đổi mới gặp nhiều khó khăn. Những cây bút đi qua chiến tranh họ đã để lại nhiều tác phẩm tiêu biểu tạo nên sức sống mới trên chặng đường mới xây dựng đất nước. Họ đã ghi nhiều dấu ấn sáng tạo, làm nên diện mạo thơ thành phố từ những năm đất nước mới thống nhất. Có thể sau này thành phố chúng ta có những trang vàng thơ sẽ không thể không có tên tuổi họ.

Những nhà thơ xuất thân từ phong trào học sinh sinh viên từ trước năm 1975 như Xuân Trường, Tần Hoài Dạ Vũ, Vũ Đức Sao Biển, Phan Duy Nhân, Triệu Tử Truyền… đã vững vàng vượt qua mọi thử thách cùng đấu tranh cho độc lập tự do, giải phóng dân tộc. Bốn mươi năm qua những nhà thơ ấy vẫn miệt mài trên những trang thơ đầy tâm huyết với những cảm xúc sâu lắng.

Đông đảo nhất là các nhà thơ sau năm 1975 tụ hội về TP.HCM như Phạm Sĩ Sáu, Nguyễn Thái Dương, Đoàn Vị Thượng, Phạm Thị Ngọc Liên, Lê thi Kim, Hồ Thi Ca, Cao Xuân Sơn, Trương Nam Hương, Lương Định, Nguyễn Thị Ánh Huỳnh, Nguyễn Công Bình, Tôn Nữ Thu Thủy, Phan Ngọc Thường Đoan, Trần Trí Thông, Hà Thiên Sơn, Nguyễn Thị Thanh Long, Bùi Phan Thảo, Phan Hoàng, Trần Quang Khánh, Nguyên Hùng…Họ đã sánh vai cùng nhau gánh vác một trách nhiệm cao cả, đó là họ đã làm nên một diện mạo mới, một cách nhìn mới cùng tạo ra dòng chảy đương đại cho thơ ca thành phố hôm nay.

Nhà thơ Phan Tùng Sơn trình bày tham luận.

Tiếp nối các nhà thơ lớp anh chị, hiện nay có gần 100 các cây bút thế hệ sinh ra và lớn lên sau ngày đất nước thống nhất, đã và đang tạo nên nhưng hiện tượng mới trong thơ như các nhà thơ: Lê Tiếu Nhơn, Trần Lê Sơn Ý, Nguyễn Phong Việt, Trần Lê Khánh, Huệ Triệu, Trần Đức Tín…Đó là những nhà thơ đang đầy sức sống, làm nên những trang thơ trẻ trung.

Trong dòng chảy văn học nước nhà, những nhà thơ đang sinh sống và công tác ở Thành phố Hồ Chí Minh đã góp phần làm nên dòng sông thơ xanh mát. Nhìn lại chặng đường thơ bốn nươi năm đổi mới, tôi thấy trên bình diện thơ TP.HCM cho đến hôm nay cơ bản là phát triển rất nhanh với tốc độ cao đủ mọi tầng lớp tham gia, nhưng phát triển tầm vóc cao còn ít lắm. Nhìn lại vẫn chưa thấy điểm cao của tác phẩm thơ. Dòng sông thơ thành phố hiện nay một bên phù sa màu mỡ ngày xưa như đang cạn dần, một bên đang một dòng chảy ào ạt mà lượng phù sa chưa được bao nhiêu. Thơ của bây giờ chưa chiếm lĩnh được tình cảm của bạn đọc so với thơ xuất bản từ năm 2000 về trước.

Diện mạo thơ hiện nay của TP.HCM phong phú và đa dạng. Nhiều lắm những người làm thơ đông nhất cả nước chưa tính những người ở câu lạc bộ nhưng thơ hay tạo nên sức cuốn hút thì hiếm lắm. Nhìn nhận qua các nhà thơ, những người làm thơ hiện nay ở thành phố, tôi thấy có ba giai tầng tham gia làng thơ thành phố.

Đó là những người làm thơ trong chiến tranh và làm thơ từ năm 2000 trở về trước kia. Họ làm thơ từ thời họ còn rất trẻ. Dù cuộc sống thiếu thốn gian khổ, trăm bề cũng như chiến tranh, chạy đua với đói nghèo bom đạn, họ vẫn ung dung đỉnh đạc làm thơ, để lại rất nhiều tác phẩm có giá trị, sống mãi với thời gian bởi họ có vốn sống được tích lũy từ năng khiếu và năng lực, học thuật sáng tạo, dan díu với thủy chung với thơ như duyên nợ.

Giai tầng trẻ hiện nay đã xuất hiện nhiều cây viết khá chắc tay, có những bài thơ được bạn đọc lắng nghe. Thơ của lớp trẻ bây giờ đang hướng đến khía cạnh tâm tư cuộc sống mới bây giờ bởi họ được lớn lên trên độ thị nhộn nhịp hối hả của sự cạnh tranh vì cuộc sống. Họ không còn quen với thơ bến nước con đò, mái đình cây đa, cánh đồng xưa nữa. Một số người làm theo kiểu thơ mới cách tân, bạn đọc cho rằng khó đọc, khó hiểu chắc có lẽ vì cái thơ mới, chưa định hình trong tâm trí xưa nay, chưa quen với người đọc. Cách tiếp cận cuộc sống đa chiều trên các xa lộ thông tin trong các phương tiện hiện đại đã cho họ cách tư duy về thơ mới.

Gai tầng thứ ba hiện nay là có nhiều người làm thơ bắt đầu từ cuộc sống an nhàn,  đã vượt qua lục thập tuần, đánh thức tiềm năng già nua bật dậy, làm thơ theo kiểu “Mua vui cũng được một vài trống canh”. Nếu có năng lực thi ca, có năng khiếu thì chắc họ đã làm thơ từ thời còn trẻ. Cho nên để có những bài thơ hay cần phải có năng lực sáng tạo miệt mài nghiền ngẫm hơn nữa.

Hiện nay nhiều người làm thơ chỉ phản ánh tâm tư bé mọn của mình, viết chưa vượt qua đựơc cái tôi của họ, khiến sợi dây gắn kết với cộng đồng vô cùng mong manh. Bạn đọc đang đặt ra nhiều đòi hỏi khắt khe hơn với các nhà thơ TP.HCM. Trong thời đại thông tin đa chiều, trong đó công nghệ AI và nhiều loại hình công nghệ khác, đang lấn sân chơi của chúng ta và có những người nhờ công nghệ ChatGPT, AI làm thơ, viết văn. Buồn lắm.

Để công chúng không quay lưng với thi ca, thì trách nhiệm của các nhà thơ cũng lớn lao hơn, vượt qua những cam go, vượt qua cái bình thường, vượt qua chính mình thì lao động sáng tạo mới có giá trị đích thực. Điều quan trọng này chính là năng lực sáng tạo của mỗi nhà thơ cộng với sự chăm sóc bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc, hấp dẫn cảm thụ, nâng cao năng lực sáng tác của hội viên. Hội Nhà văn thành phố phải là bà đỡ mát tay chung vui, chia buồn với họ. Vấn đề nâng cao năng lực sáng tác cần nhất nữa là kinh phí cho các nhà văn, nhà thơ được tham gia trại viết, in ấn tác phẩm…v.v… cũng như trao giải thưởng cho các cuộc thi hàng năm. Vấn đề này cần sự quan tâm của UBND Thành phố và MTTQ Thành phố giúp đỡ chu cấp cao hơn mọi năm thì dòng chảy thi ca đô thị hiện nay của thành phố sẽ mạnh mẽ hơn, giặt hái nhiều tác phẩm hay hơn, ít đi thơ không hay. Tôi tin là vậy.

Nhân dịp tết Nguyên Tiêu năm Bính Ngọ 2026 xin gửi lời chúc sức khỏe các vị khách quý, Ban Chấp hành Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh và các nhà thơ kính mến cùng các bạn yêu thơ: Năm mới thắng lợi mới.

N.V.Q