Hai sắc thái của văn học sử

Tác giả Phan Trần Chúc (1907-1946) được biết đến là cây bút đa tài, viết nhiều thể loại. Ông đặc biệt say mê nghiên cứu lịch sử dân tộc, gia tài trước tác của ông về đề tài này rất phong phú với các thể loại: nghiên cứu, tiểu thuyết, ký sự… Văn chương quốc âm về thế kỷ XIX là một trong số đó.

Với tác phẩm này, bạn đọc hôm nay có dịp khám phá và tìm hiểu về lịch sử văn chương Việt Nam, được tác giả Phan Trần Chúc định vị là “thứ văn chương viết theo tiếng Việt Nam, bằng chữ Việt Nam và để truyền bá tư tưởng trong cái công chúng mà người Việt Nam đứng vào con số đông đúc hơn cả”.

Trong tác phẩm của mình, Phan Trần Chúc đã tập trung miêu tả hành trình phát triển rực rỡ của chữ Nôm thế kỷ XVIII, và nhắc đến một phần chữ quốc ngữ sau này. Ông cũng dành nhiều công sức để nghiên cứu sâu về các thể loại văn chương chữ Nôm, bao gồm thơ và văn xuôi, gắn liền với những tên tuổi như Đoàn Thị Điểm, Đặng Trần Côn, Ôn Như Hầu, Lý Văn Phức… Đặc biệt, tác giả Phan Trần Chúc dành nhiều tình cảm cho kiệt tác Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du với những đánh giá nhận xét phản ánh phần nào cái nhìn của thời đại ông sống.

PGS-TS Bùi Thanh Truyền và ấn phẩm Môi trường kêu cứu, văn chương đáp lời

Mang hơi thở đương đại là ấn phẩm Môi trường kêu cứu, văn chương đáp lời của PGS-TS Bùi Thanh Truyền, tập trung nghiên cứu dòng văn học sinh thái. Đây được xem như sự tiếp nối của Phê bình sinh thái với văn xuôi Nam bộ mà PGS-TS Bùi Thanh Truyền làm chủ biên, được xuất bản vào năm 2018. Phê bình sinh thái xuất hiện trên thế giới vào những năm 70 của thế kỷ XX, tuy nhiên, tại Việt Nam hướng nghiên cứu này vẫn còn bị xem là khá mới lạ. Cũng vì vậy, việc xuất hiện những ấn phẩm nghiên cứu dòng văn học sinh thái là cần thiết và quan trọng.

Không có tham vọng bao quát toàn bộ văn chương Việt Nam, Môi trường kêu cứu, văn chương đáp lời tập trung vào việc nhìn nhận, đánh giá trên các thể loại: tản văn, truyện ngắn, tiểu thuyết của những nhà văn đã và đang sinh sống ở khu vực Nam bộ trong thời hiện đại.

Đặc biệt, tác giả phân tích sâu hơn vào những tên tuổi nổi bật mang tinh thần sinh thái như Hoàng Văn Bổn, Mai Bửu Minh, Trần Bảo Định, Trần Đức Tiến… Ấn phẩm góp phần làm sáng tỏ thêm mối quan hệ hài hòa giữa con người với môi trường tự nhiên, xã hội trên tinh thần nhân văn hiện đại vì sự phát triển bền vững của vùng đất phương Nam hiện tại và tương lai.

Nguồn tham khảo bổ ích

Theo ông Trần Đình Ba, Phó Giám đốc NXB Tổng hợp TPHCM, dòng sách văn học sử Việt Nam đã có từ lâu với nhiều công trình nghiên cứu giá trị. Nhiều tác giả với tâm huyết, kiến văn đã định hình tên tuổi qua những nghiên cứu chất lượng như Nguyễn Đổng Chi (Việt Nam cổ văn học sử), Thanh Lãng (Bảng lược đồ văn học Việt Nam)... Thời gian gần đây, mảng văn học sử có nhiều tác phẩm nghiên cứu về dòng chảy văn học nước nhà cổ trung hoặc cận kim. Nhiều công trình cũ được tái bản, các công trình mới được giới thiệu đã làm giàu thêm mảng văn học sử nước nhà.

Tuy nhiên, các nghiên cứu này thường được xuất bản rời rạc, chưa hệ thống, do đó giá trị tác phẩm, tính lan tỏa còn hạn chế, bị chìm lấp vào các dòng chảy văn chương khác.

“Chúng tôi triển khai tủ sách Văn học sử Việt Nam với mong muốn cung cấp cho độc giả nguồn tham khảo bổ ích về văn học sử nước nhà. Đồng thời, đây cũng là một chỉ dấu định hướng mời gọi các tác giả, nhà nghiên cứu có đề tài liên quan, hợp với tủ sách có thể tham gia để bổ sung đầu sách vào đây, làm phong phú thêm cho mảng văn học sử này”, ông Trần Đình Ba cho biết.

-----------------------------
Tủ sách Văn học sử của NXB Tổng hợp TPHCM được thành lập vào cuối năm 2025 với ấn phẩm đầu tiên Cuộc tiến hóa văn học Việt Nam (Kiều Thanh Quế). Ngoài hai tác phẩm Văn chương quốc âm về thế kỷ XIX; Môi trường kêu cứu, văn chương đáp lời, dự kiến từ nay đến cuối năm, tủ sách sẽ được bổ sung thêm ấn phẩm Lược sử văn nghệ Việt Nam: Nhà văn tiền chiến 1930-1945 (Thế Phong).

HỒ SƠN (Sài Gòn Giải Phóng)