TIN TỨC

Nhà thơ Tâm An và tác phẩm Lục bát 68 trái mọng của mùa thơm

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2021-11-22 09:59:14
mail facebook google pos stwis
4902 lượt xem

Rất tình cờ, trong tiệc rượu nhà thơ Nguyễn Bính Hồng Cầu chiêu đãi nhân kỷ niệm 100 ngày sinh nhà thơ Nguyễn Bính tại Hội nhà văn TPHCM, duyên trời đưa đẩy tôi được ngồi chung bàn với nhà thơ Tâm An. Người phụ nữ mảnh mai, giản dị, dễ mến với nụ cười hiền lành gây ấn tượng đẹp từ phút đầu tiên. Đương nhiên, chúng tôi kết nối Facebook và không lâu sau đó, rủ nhau về sống chung dưới một mái nhà: mái nhà LỤC BÁT ĐẤT PHƯƠNG NAM, để rồi kết thành đôi bạn, đôi bạn ấy …rất thân…

Nhà thơ Xuân Trà (Tâm An)

William Wordsworth nói: “Thơ tràn ra tự phát khi cảm xúc dâng cao. Nó bắt nguồn từ sự hồi tưởng trong yên tĩnh, cảm xúc dự tính sẽ đến nhờ một phản ứng. Từ đó, sự yên tĩnh dần biến mất và một cảm xúc đồng điệu với sự chiêm nghiệm ra đời. Đó cũng chính là điều thực sự tồn tại trong tâm trí chúng ta”. Tôi chợt nghĩ, thơ Tâm An cũng ra đời trong sự chiêm nghiệm lặng lẽ như thế. khi lần giở bản thảo tập thơ LỤC BÁT 68, với 68 bài thơ. Tôi chợt mỉm cười thật nhẹ, một thứ tình cảm dấu yêu dành cho bạn bè thân thương, mỉm cười trước cái duyên dáng nữ tính khi Tâm An chọn tên tập thơ khá ngồ ngộ, chứ không ngạc nhiên, vì tôi biết rất rõ, Tâm An yêu lục bát như  yêu bản thân mình, chị sẵn sàng hy sinh thời gian cho CLB LBĐPN đứng vững, cho tập thơ Lục Bát Phương Nam ra đời với buổi ra mắt thật hoành tráng, mãi vang vọng trong lòng bạn yêu thơ. Con số 6 8 mang nhiều ý nghĩa : “Đi qua 68 mùa xuân/Bao được -  mất /liệu có cần…/kiểm kê?”.  Tôi vui mừng vì bạn tôi đã đi được chừng ấy mùa xuân trong hành trình chông gai, để giờ đây thơ đơm hoa, thơ kết thành trái ngọt, dâng đời.

Chúng ta hãy nhẹ chân bước vào vườn thơ LỤC BÁT 68: “Chạm 68, mắt chòng chành/Hoàng hôn buông/mắt hóa thành mờ sương!”, quy luật tồn sinh là thế, nhưng tôi không tin đâu nhé, ánh mắt ấy vẫn còn tinh anh, ngời sáng lắm mà, bởi nhiều lần tôi lặng ngắm đôi mắt ấy khi Tâm An say sưa nói về thơ lục bát. Đây này, chị giải bày: “Khi buồn/mắt rớt giọt thơ/Trong veo/những nỗi niềm/ngờ nghệch/đau!” (MẮT 68). Tha thẩn quanh vườn, tôi chợt phát hiện ra rằng, vườn thơ của nhà thơ Tâm An không là vườn mộng, cũng không là vườn thượng uyển kiêu sa, ở đây chỉ có hương lành dịu ngọt của cây trái chín mọng đầu cành, dìu dặt đong đưa trong chiều vàng bát ngát. Mỗi bài thơ đều thơm lừng hương xoài ngọt, cam vàng, bưởi xanh, mận trắng, câu thơ nào cũng đang ở độ chín, nhẹ nhàng quyến rũ tâm hồn tôi, thoang thoảng men nồng sau bao ngày đơm hoa kết nụ. Chúng ta hãy lắng lòng, lặng nghe lời thì thầm, nuối tiếc diệu vợi, bởi, tuổi thanh xuân ngây thơ xinh xắn “như vừa như mới” hôm qua, và, diệu kì thay, tuổi thanh xuân tôi cũng như vậy đấy :Như vừa, như mới trúc xinh/Trẻ trung, ríu rít, đậm tình, chứa chan… (Em đi)

Trúc xinh trúc mọc đầu đình cứ lớn dần lên, thời gian trôi về phía lưng chiều hoàng hôn nhạt nắng, để từng ngày, người em gái thơ ngây ngày xưa ấy hao khuyết theo từng mùa trăng, không là em xưa nữa: “Em đi về phía không em/Mỗi ngày em lại mất thêm phần đời”

Nàng thơ hào phóng, can trường mà thi ngôn dung dị biết bao, không hề hờn trách bóng thời gian cứ mỗi ngày lặng lẽ đánh cắp một phần đời quý báu của mình. Nỗi chịu nhận âm thầm ấy, theo tôi, có thể chỉ cảm nhận được bằng chính trái tim của những con người đang ở độ tuổi hoàng hôn. “Ơ kìa, nắng cứ xô tôi/Tôi trôi theo nắng, ngày trôi theo ngày. ( Ơ Kìa ) Rộng lượng quá phải không các bạn? Vậy mà, đôi khi, bằng tâm cảm yêu đời yêu người tha thiết, nhà thơ chợt thấy mình là một “đứa trẻ lên mười”, thật đáng yêu: “Thì ra mình cũng …long lanh/Dẫu là ngượng nghịu chậm nhanh theo người.

/Lòng như đứa trẻ lên mười/Ríu ran tiếng hát tiếng cười thân thương. (Mình cũng long lanh) Để khi đứng trước gương, người phụ nữ ấy hồn nhiên điệu đà một tí. Nhìn này, nàng thơ, lòng trong như suối trong, ánh mắt nhìn đời tươi roi rói: Mỗi ngày ngồi trước gương xinh?/Điệu đà chút phấn son/ hình như vui./ Gương dòm ta/ miệng mỉm cười/Ta dòm gương/ mắt cứ tươi ánh nhìn! (Trước Gương) Lạy trời cho ánh nhìn ấy mãi mãi là ánh nhìn vô tư an nhiên như tâm tình nhà thơ dâng hiến “từng giọt tim em trong ngần” cho thơ “Đèn khuya/nghiêng bút đêm đêm/Dâng đời/từng giọt tim em/ trong ngần! (Nghiêng) tôi yêu cụm từ “nghiêng bút đêm đêm” quá và bỗng liên tưởng đến một câu danh ngôn nổi tiếng: Thi ca là những hình vẽ vĩnh cửu trong trái tim của tất cả mọi người. Câu thơ của nhà thơ Tâm An cũng là một nét vẽ vĩnh cửu khắc vào tâm hồn tôi.

      Ngoài những bài thơ tự tình cho cõi riêng lặng lẽ, tình yêu của nhà thơ Tâm An trong LỤC BÁT 68  hàm chưa tình yêu đất nước bao la, chị lên án cái xấu, cái ác, bảo vệ chân thiện mỹ, tôn vinh lý tưởng cao đẹp, với nỗi trăn trở nội tâm và khát khao cháy bỏng của con người giàu nhiệt huyết, là tình yêu dành cho mẹ cho cha, đậm sâu, hiếu thảo, thương nhớ đấng sinh thành dưỡng dục đến “tê tái cõi lòng”: “Hôm nay bỗng dáng mẹ hiền/Nụ cười tỏa nắng,/linh thiêng mẹ về/Vừa chớp mắt, sao đã mê?/Nén nhang cháy dở tái tê cõi lòng (Bên mộ mẹ)

Và dĩ nhiên, cũng không thể thiếu hình ảnh người chồng trọn vẹn chung thủy, đong đầy trong tim nhà thơ, thật đáng trân trọng và ngưỡng mộ tình yêu vợ chồng son sắc của hai người: “Anh,/ngời sáng/một chân dung./Một tình yêu lớn, tận cùng nỗi đau! ( Một chân dung ). Hình bóng anh, là hơi ấm, là ngọn đuốc, là ánh nến đêm đêm hiện về cùng nhà thơ chắp cánh cho điệu vần lục bát thăng hoa. Đã xa rồi vòng tay ấm, nhưng trong giấc mơ, anh là niềm tin, là hy vọng cho nhà thơ vươn tới: “Lấp đầy trống vắng tim côi /Hôm nào anh cũng rạng ngời trong em/Anh là ngọn nến đêm đêm/Soi từng thao thức tim em run vần   (Anh là)

Phần đời còn lại nhà thơ dành cho thơ lục bát. Thơ lục bát là hơi thở của cuộc sống Tâm An bây giờ. Với chị, tình yêu lục bát đã đậm sâu lại càng đậm sâu hơn khi nhà thơ nói đến Lục Bát Phương Nam, đứa con tinh thần mà Tâm An dày công nuôi dưỡng: “Phương Nam yêu dấu của mình/Hoa thơm trái ngọt đất lành đơm bông/Con người hào sảng, thiệt lòng/Kiên cường, nhân ái - mênh mông biển trời!   (Chúc mừng lục bát phương Nam)

Thời gian cứ trôi, lênh đênh dâu bể, nói nhỏ thôi, một cô phụ mặn mà như nhà thơ Tâm An làm sao tránh được những va đập của ngọn sóng tình cảm đẩy xô. Tôi yêu quá những bộc bạch chân thực trong thơ Tâm An, chân thực đến độ nhà thơ không cần phải ẩn dụ: “Thoáng vô tình  đã  trót… va /Mắt người dưng để cứ tha thẩn… hồn!/Lạ chưa, sợi nhớ bồn chồn./Sợi thương khắc khoải hoàng hôn…trở mình! ( VA) Trái tim nhà thơ  luôn rung động theo sự biến thiên của giao cảm nội tại, lời thơ nhẹ nhàng, khoáng đạt nhưng dạt dào cảm xúc. Lạy trời, thú thực tôi cũng đã đôi lần bị  “VA” như vậy, còn các bạn thì sao? Hãy cảm ơn nhà thơ đã nói hộ chúng ta những tình cảm bâng quơ bất chợt đến với tâm hồn mình.

Sống giữa thời @, càng không thể thiếu tình bạn fb. Khi đọc thơ Tâm An, tôi cơ hồ cảm nhận có tôi trong số “người đẩu đâu” diễm phúc được nhà thơ yêu mến. Vui lên các bạn, chắc chắn có hình bóng bạn trong đó rồi : “Người đẩu đâu… lại quý thương./Vắng nhau dạ nhớ như vương tơ trời! Sớt chia cần chỉ  một vài /Nhấp chuột thôi, thoắt cùng ai cận kề. (Tình bạn fb ) Và chắc chắn trong số đó, có một người và chỉ một mà thôi, mà chính nhà thơ cũng bối rối không định danh được đó là ai, nàng thơ chỉ vu vơ, vu vơ thôi các bạn ơi? Ai nhỉ??? “Ai đem rạng rỡ bình minh/ bừng lên sắc nắng lung linh diệu kỳ? (VU VƠ…) Nàng ấy sẽ không trả lời đâu, thơ mà !

Tất cả chỉ là một cuộc rong chơi, thơ cũng là cuộc rong chơi khi tâm hồn thi nhân thăng hoa trước cảm xúc ngoại cảnh phải không các bạn. Giữa cõi hồng trần, chúng ta ai cũng nhận biết đời mình chỉ là một thoáng phù vân hư ảo: “Tôi buộc tôi/chốn hồng trần/Vui - buồn,/được - mất…/phù vân cõi người. (Tôi buộc tôi ). Và muốn biết rõ Tâm An buộc mình như thế nào thì hãy đọc câu thơ mà tôi tâm đắc nhất: “Biết yêu- yêu tận,/biết say- say cùng! Một phụ nữ yêu ra yêu, sống ra sống và say ra say, tôi chắc là nhà thơ nói về say thơ hơn là say tình.

Đại thi hào Tagore viết:

Tôi nằm ngủ và mơ thấy cuộc đời là Niềm vui.

Tôi thức giấc và nhìn thấy cuộc đời là Bổn phận.

Tôi hành động và, ô kìa, Bổn phận chính là Niềm vui.

Tôi chợt nghĩ, hành trình dấn thân khi viết LỤC BÁT 6-8 của nhà thơ Tân An cũng mở ra và khép lại với niềm vui như thế!

Gấp lại tập thơ, lòng tôi đầy ắp sự mến mộ về một đời thơ trong lành như sương mai, một hồn thơ thảo thơm như hoa đồng gió nội. Đó là những gì mà nhà thơ Tâm An dâng tặng cho đời, cho chúng ta. Tập thơ LỤC BÁT 68 xứng đáng được trân trọng nằm trên kệ sách mà các bạn yêu thương.

Bà Rịa, 1/2/2020
NGUYÊN BÌNH 

Bài viết liên quan

Xem thêm
“Nước trên lá” của Phan Trung Thành long lanh và xanh mát
Tôi biết danh tính và yêu quý thơ Phan Trung Thành trên dưới 20 năm, nhưng chưa có dịp diện kiến và tâm sự cùng anh về những gì có liên quan đến thi ca và nghệ thuật. Rồi một dịp may mắn, năm 2000, tôi đi trong đoàn văn nghệ sĩ Huế tham quan vùng đầm phá Tam Giang.
Xem thêm
Mạch cảm xúc trong trẻo của một tấm lòng
Nguyễn Khắc Thắng, là tên cha mẹ đặt cho anh. Cái tên cũng hay. Nhưng đến khi trưởng thành, bước vào nghề cầm bút, đã có những suy tư, chiêm nghiệm cuộc đời, anh chọn cho mình bút danh: Trọng Nhân Nghĩa.
Xem thêm
Hữu Thỉnh – Vũ trụ hóa nỗi cô đơn
Phần lớn các nhà thơ thường cố tình cài cắm, ẩn dụ những triết lý về tình yêu hoặc nhân sinh trong tác phẩm bằng kỹ thuật mà người đến sau có thể rèn luyện được. Nhưng Thơ viết ở biển không nêu ra bất cứ triết lý khiên cưỡng nào, mà nếu có thì triết lý ấy ứa ra từ tim, chứ tuyệt nhiên không phải từ hoạt động của não.
Xem thêm
Nhà thơ Thanh Bi và hơi thở quê hương xứ Quảng trong từng vần thơ
Trong bức tranh văn chương đa sắc, nhà thơ Thanh Bi (tên thật là Nguyễn Văn Thuận, sinh năm 1984 tại Duy Xuyên, Đà Nẵng) hiện lên như một cây bút trẻ đong đầy cảm xúc, luôn dành một tình yêu mặn mòi, bền bỉ cho mảnh đất quê hương. Không tìm đến những triết lý xa vời, thơ anh neo lại trong lòng người đọc bằng tiếng nói chân thành của ký ức, của dòng sông Thu Bồn và những nhịp sống đập tràn trên dải đất miền Trung nắng gió.
Xem thêm
Dâng hiến tuổi xuân cho đất nước
Đúng vào dịp kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh – Liệt sĩ (27-7-1947 – 27-7-2026), nhà văn An Bình Minh ra mắt bạn đọc tiểu thuyết “Hoa lửa” – NXB Văn học. Cuốn sách viết về một thời hào hùng ra trận của thế hệ thanh niên trong những năm kháng chiến chống Mỹ.
Xem thêm
Sự cứu chuộc – Tiểu thuyết thành công của Viên Nguyệt Ái
Tiểu thuyết Sự cứu chuộc thành công về phương diện nghệ thuật khi đan xen, gắn kết hài hòa giữa thực tế và hư cấu, có bức tranh đa diện; có việc giải quyết những tình huống diễn biến tâm lý, nội tâm nhân vật phức tạp, đa chiều. Sự cứu chuộc thành công về phương diện nội dung, là bài ca nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về nét đẹp phẩm chất của các chiến sỹ công an nhân dân. Tác phẩm có cái kết đẹp, hấp dẫn, hướng thiện, nhân văn và kết truyện đã làm sáng rõ nội dung nhan đề Sự cứu chuộc.
Xem thêm
Nước trên lá – Một cõi thơ Phan Trung Thành
Nhân dịp nhà thơ Phan Trung Thành ra mắt tập thơ “Nước trên lá” với sự nâng niu, sẻ chia của các bạn văn tại Huế vào chiều nay, 19/9/26, Văn chương TP.HCM xin giới thiệu bài viết của anh cùng ba bài thơ rút từ tập thơ: Nước trên lá, Kể chuyện sông Hằng với mẹ và Buổi sáng – Xe rác & sự công bằng.
Xem thêm
Tác động của báo chí, truyền thông, mạng xã hội và công nghệ đến văn học
Mạng xã hội không chỉ là công cụ truyền thông để làm hình ảnh mà còn can dự trực tiếp vào nhiều bước trong việc quyết định thành hình và lan toả cuốn sách đến tay độc giả. Đây chính là kênh thăm dò độc giả, kênh tác giả có thể chào hàng tác phẩm từ khi còn là bản thảo, từ đó quyết định đầu tư tự in sách, tự phát hành mà không quá lệ thuộc vào các đơn vị xuất bản, đơn vị phát hành.
Xem thêm
Nói thêm về “Thi pháp Truyện Kiều” của Trần Đình Sử nhân dịp tác phẩm được dịch sang tiếng Pháp
LÃ NGUYÊNTôi xem “Thi pháp Truyện Kiều” của Trần Đình Sử là bước đột phá lớn nhất trong lịch sử nghiên cứu kiệt tác của Nguyễn Du, tượng đài văn hóa Việt Nam. Cuốn sách lật lại nhiều vấn đề lớn tưởng đã có cách kiến giải xong xuôi để đưa ra những kết luận mới mẻ.
Xem thêm
“Con đường anh đi” với chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Văn là người, lời cổ nhân nói chẳng sai. Đọc Huyền Văn, để rồi khi biết chị từng là cô bộ đội, vai vác ba lô xuyên rừng cùng đồng đội, tôi đã chẳng bất ngờ. Bao trùm trong tác phẩm của chị, nơi “Con đường anh đi” là lý tưởng sống tận hiến, là những mãnh liệt và sôi nổi của tuổi trẻ, là chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Nhà văn của nhiệt huyết và khát vọng, chị hướng ngòi bút mình đến với thanh niên bằng yêu thương và sự trân trọng. Nơi đó, những con đường được mở ra - về ý nghĩa và giá trị sống - về sự góp sức nơi mỗi người nhằm bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước.
Xem thêm
Trúc Thông khóc kiếp nhân sinh
Khóc cho mình, không phải một biểu hiện xa lạ trong nghệ thuật hay trong đời sống. Người ta “khóc” cho mình vì nhiều lý do khác nhau đó vừa là phản xạ tự nhiên, vừa mang thuộc tính “người” của con người. Nhưng ở đây, tác giả không chỉ khóc cha mẹ qua cuộc biệt ly, mà ông còn để dành để khóc cho chính mình, khóc cho kiếp nhân sinh. Ở tầng nghĩa này, bài thơ chạm đến chất suy tư, triết lý nhà Phật về cõi tạm, sinh - diệt và luân hồi.
Xem thêm
Nguyễn Thị Ánh Huỳnh lấy nỗi buồn làm căn cước
Đọc Miệt vườn, ta hiểu vì sao Nguyễn Thị Ánh Huỳnh không cần viết nhiều về sông nước. Bà chỉ cần viết về nỗi buồn, và tự khắc, cả châu thổ sẽ hiện ra. Với cơ chế nghệ thuật ẩn dụ, nỗi buồn của con người miệt vườn vốn dĩ đã có từ lúc sinh ra, lớn lên và yêu đương. Qua đó, thể hiện niềm kiêu hãnh của con người châu thổ mới mà các hệ quy chiếu khác không thể áp đặt.
Xem thêm
Dung Thị Vân - Một cá tính sáng tạo
Trong không gian nghệ thuật, ngôn từ là tiếng nói quan trọng nhất, quyết định phong cách sáng tác, sau đó mới đến các phương diện khác như cổ điển hay đổi mới như hiện nay.
Xem thêm
Trong khoảng lặng của thơ
Sau “Mặc cả với cô đơn”, Lê Vinh Dự lắng xuống, chờ một khoảng lặng vừa đủ giữa câu và từ để tạo thành ý niệm. Theo tôi, anh đang bắt đầu xây dựng nền tảng cho tư duy thơ, đó là “gu” thẩm mỹ xa rời lối vần điệu cũ nhàm chán. Nhưng không hẳn thế, thơ Lê Vinh Dự vẫn còn dùng dằng giữa hiện đại và truyền thống, có khi đó là nét riêng của anh, là không hiện đại lắm, cũng chưa thể rời xa truyền thống cũ.
Xem thêm
Mùa thu trong thơ thời Lý Trần - Vài cảm nhận và suy ngẫm
Sang thời Trần, Văn học đã có sự phát triển vượt bậc, bên cạnh các tác giả là thiền sư còn đông đảo đội ngũ các tác giả là tôn thất nhà Trần cùng các trí thức Nho học. Mặc dù vẫn có sự hiện diện của Tam giáo (Nho, Phật, Đạo) nhưng Phật giáo không còn chi phối nhiều trong sáng tác của các thiền sư như thời Lý. Sự phát triển của kinh tế, văn hóa, xã hội nhất là sau ba cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông khiến diện mạo văn học thời Trần đã rất phong phú, đa dạng với những thành tựu vượt bậc. Về đội ngũ sáng tác nhà Trần có thể kế đến: Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Quốc Tuấn, Chu An, Trần Quang Khải, Phạm Ngũ Lão, Huyền Quang, Mạc Đĩnh Chi, Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn… Các sáng tác thời Trần cũng rất đa dạng về thể loại nhưng thơ vẫn chiếm ưu thế hơn cả, nhiều bài thơ mang cảm hứng thẩm mỹ rõ rệt vượt xa thơ kệ thời Lý. Về thơ thu thời Trần có rất nhiều tác giả, tác phẩm nhưng tiêu biểu là Trần Nhân Tông, Huyền Quang, Trương Hán Siêu.
Xem thêm
Thép dưới cỏ: Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
Xem thêm
Hàn Mặc Tử – nhà thơ của đau thương và kỳ dị
Văn thơ Việt Nam từng ghi dấu ấn nhiều tác giả lớn như những ngôi sao băng ghé ngang bầu trời văn học, chỉ hiện diện trong khoảnh khắc nhưng để lại vệt sáng không thể phai mờ trong lòng độc giả. Hàn Mặc Tử là trường hợp đặc biệt như thế, là “ngôi sao chổi xoẹt qua bầu trời Việt Nam với cái đuôi chói lòa rực rỡ của mình” (Chế Lan Viên).
Xem thêm
Phan Khôi – người mở đường thầm lặng cho văn học hiện đại
Không phải là gương mặt rực rỡ, tiêu biểu của phong trào Thơ mới (1932-1945), nhưng chính Phan Khôi (biệt hiệu Chương Dân) lại là “người khởi xướng trước nhất” (Vũ Ngọc Phan) về Thơ mới. Từ bài thơ Tình già, Phan Khôi không chỉ mở ra một lối đi mới cho thi ca, mà còn châm ngòi cho cuộc tranh luận sâu sắc giữa “cái cũ” tức thơ cũ và “cái mới” tức thơ mới trong đời sống văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX trước đây.
Xem thêm
Nhãn tự, linh hồn của thi ca
Trong thực tế có những bài thơ dài hàng trăm câu nhưng người đọc chỉ nhớ một câu, một chữ giúp bài thơ sống mãi cùng năm tháng. Điều đó cho thấy, sức sống của thơ nhiều khi không nằm ở số lượng câu chữ mà tập trung vào một vài con chữ mang lại linh hồn cho cả tác phẩm. Người xưa gọi đó là “nhãn tự”.
Xem thêm