Ở Tần Hoài Dạ Vũ, nỗi buồn không chỉ là cảm xúc, mà là triết lý sống thấm vào từng vần thơ. Từ “Di ngôn” tha thiết giữa khói lửa chiến tranh, “Chiều mưa uống rượu” ngậm ngùi thân phận, đến “Quy ẩn, về đâu?” đầy tự vấn và “Phút giây vĩnh cửu” nồng nàn khát vọng yêu, mỗi bài thơ đều mở ra một lát cắt riêng biệt của hành trình thi ca hơn nửa thế kỷ. Đây là tiếng nói chân thành, vừa đau đáu vừa nhân bản, của một thi sĩ luôn tìm kiếm sự thật trong nỗi buồn và ánh sáng trong tình yêu.
 

TẦN HOÀI DẠ VŨ

DI NGÔN

Rồi anh sẽ gối đầu lên giấc mộng

ngủ quên đời trong giường mộ bình yên

em hãy khuấy hai tay làm biển động

che giùm anh tiếng đại bác vang rền

Xin em hãy liệm anh bằng tiếng hát

đắp mặt anh bằng mái tóc em buồn

cho anh quên những xác người tan nát

những kẽm gai còn rào kín tâm hồn

Em có nhớ, thắp hương bằng nước mắt

ngọt vô cùng anh sẽ uống no say

để anh quên chuyện trần gian đói khát

chén cơm đen muối mặn nuốt qua ngày

Và em hãy viết thư bằng cổ tích

đừng nhắc chuyện quê hương chinh chiến hận thù

anh sẽ tưởng hồn anh không xiềng xích

bay tìm em dù gió cát, sương mù

Anh sẽ dựng nhà với chân tay làm cột

giăng mùng cỏ xanh ngồi đợi em về

hai chúng mình sẽ bắt đầu hạnh phúc

tủi nhục này rồi con cháu quên đi!

  1965

Nhà thơ Tần Hoài Dạ Vũ

CHIỀU MƯA UỐNG RƯỢU

Buồn xuống ngang vai chiều tới chậm

lòng tôi mưa bụi nữa đây em

không chắc đêm nay mà ngủ được

rượu tàn không ấm nhớ không tên

Tâm sự cứ như là áo rách

từng chiều chếnh choáng bước loanh quanh

hồn thôi bỏ mặc cho sương xuống

thương nhớ không vàng giọt nắng hanh

Dừng chân dưới cột đèn châm thuốc

không gió mà tay lạnh rất đầy

mùa thu về nữa trên cây lá

mai mốt sẽ buồn như heo may

Không biết tình xa chiều có lạnh?

người về qua một bến sông xanh

áo bay hay lá rơi vào Nội

thương nhớ lòng theo mấy cửa thành

sao tôi cứ là mây viễn xứ

thèm về soi giữa mắt nhung xưa

mà không là một vầng trăng tỏ

nở giữa lòng em cả bốn mùa?

Mưa rụng thêm hồn tôi nữa đây

Chiều tàn. Rượu hết. Sầu chưa say

mai về tay níu vai cầu cũ

cởi áo xưa buồn cho gió bay.

     1969

QUY  ẨN, VỀ ĐÂU?

Kính tặng anh Tường Linh

(Nhân đọc Khúc ca quy ẩn)

Chiều xuống bên trời, mưa nữa đây

buồn như triều rộng sóng dâng đầy

phương xa đã thấm mùi lưu lạc

đã ngán chuyện mình mãi đổi thay

Chẳng tiếc hư danh, đành phận mỏng

xoa tay mộng ngắn chẳng qua ngày

Chiều nao soi bóng trong vinh hiển

để tối nay ngồi nhẩm đắng cay

thôi thế màu đời trăm sắc ảo

ngày về mây trắng trói hai tay

Nhớ xưa ta đến đời như mới

nuôi mộng sông hồ mắt đắm say

phơi phới tim vui lòng nhịp bước

buồn đau ngỡ đạp dưới chân giày

Ta đi không nhớ người thương nhớ

không tiếc tình vương ở cuối mày

không hẹn đâu màng câu lỗi hẹn

cười khinh danh lợi thế gian này

Đâu hay đời cứ cho gian dối

thế sự trêu người mưa bóng mây

lối cũ quay về sương khói lạnh

tuổi xuân che mặt khóc hao gầy

Thì ra ảo tưởng là ta đấy

và cũng là ta kẻ trót vay

giấc mộng sông hồ tan bọt nước

cười mình trí cạn, chẳng cơ may

“Gẫm bao chí lớn trong thiên hạ

Chẳng được còn xanh với cỏ cây

Thì ta một chấm nhân sinh nhỏ

Mong mỏi gì hơn ở kiếp này?”^(*)

Biết thế mà không đành dạ thế

bụi đường trăm lớp giũ chưa bay

*

Tìm em cửa nhỏ mong tương ngộ

duyên muộn còn chăng một chút này

mỏi gối gan hùm thay lốt thỏ

gửi thân yếm thắm, óc chưa lầy

Đêm đêm đối bóng thầm tâm sự

chẳng bắt trăng vàng trên gối say

chẳng hẹn người về chung lối mộng

chỉ mong dâu bể lấp mau đầy.

Nào hay nhân ngãi không đành phận

cuối cuộc tang thương để dấu giày

trong máu pha cung đàn tiễn hận

quạt mồ xanh nắm cỏ trên tay

Ai dẫn chân ta về xóm trúc?

am không xơ xác tấm thân gầy

nghe câu thuyết pháp lòng như đất

chẳng ngộ cho mình được mảy may

Quay bước, làng xưa tìm lối cũ

mẹ cha già yếu bỏ bao ngày

về nương bóng hạc quên đời bạc

bất hiếu thôi đành con chắp tay

*

Quê cũ dòng xanh sông chảy lại

tuổi thơ khói bếp có sum vầy?

ngàn năm mảnh đất đan trong kén

lại hóa thành thơ cho bướm bay

bạn cũ đã xa ngoài vạn lý

tạ lòng ai hát bóng trăng lay?

------------

(1) Thơ Tường Linh - Khúc ca quy ẩn

PHÚT GIÂY VĨNH CỬU
 

Tôi không nhớ tôi đã bắt đầu yêu em tự bao giờ, chỉ biết rằng lòng tôi thổn thức trước gương mặt em ẩn hiện cả nỗi đau thương thầm lặng của cuộc đời.

Đêm tháng Giêng. Đêm nung nấu khát vọng. Em là nỗi cám dỗ tội lỗi đồng thời là nguồn cội của mọi ân huệ. Em tràn trề mời gọi và hứa hẹn mọi lãng quên.

Đôi môi em ngào ngạt hương hoa hồng, thơm lừng hơn sữa mật, em xinh đẹp biết bao. Này người bạn đời không hôn ước, em tươi đẹp biết bao. Mắt em là mặt biển dậy sóng, miệng em là hương rừng nồng cay, ngực em là hai chùm nho óng ả, rốn em là cốc rượu đầy ắp đắm say, thấm vào trái tim tôi run rẩy, chảy tràn qua môi răng, sực nức trong cổ họng tôi đã bao mùa cay đắng.

Hỡi em rạng rỡ như buổi bình minh, thanh khiết như ánh trăng, trong sáng như dòng suối và ma quái hơn đêm dày địa ngục. Hai đầu gối em là hai viên đá quý, công trình chạm trỗ của những bàn tay nghệ nhân tuyệt kỹ.

Tôi đánh mất cả thế giới - hiểu vì sao mình đánh mất - và tự nguyện lao vào ân sủng của tình em.

Tâm hồn ngây ngất tôi hiểu ra rằng phẩm hạnh duy nhất là được yêu người mình tôn quý và hạnh phúc cao cả là nắm bắt được hiện hữu này.

Trong phút giây tôi còn thoáng nhớ tới những buộc ràng tôn giáo nhưng ngay lập tức tôi cũng tin rằng chính điều tôi đắn đo mới là con quỷ của tri thức cám dỗ vì chẳng có gì tốt đẹp thiêng liêng hơn tình yêu đang vây bọc chúng tôi và men đời ngào ngạt đang mỗi lúc một dâng cao bất tận.

Toàn thân tôi biến thành một con mắt có thể nhìn thấu được mọi lẽ đời vinh nhục, quá khứ và tương lai cùng lúc phơi bày như một đoá hoa nở rộ, rồi đột nhiên tôi thấy rõ toàn bộ thế giới chung quanh.

Tình yêu đã phát sinh sự hợp nhất, vẻ dịu dàng, điều thiện, cái đẹp và cả sự viên mãn.

Có bao giờ tôi đã dại khờ nghi ngờ tình yêu ? Em là nơi ẩn náu, cõi lãng quên và là sức mạnh cho chính phút giây yếu đuối của đời tôi.