Nghe tiếng chị Đồng gọi, con Lu xoắn tít đuôi từ trong nhà chạy ra. Đến cửa, chị Đồng đóng sập cánh cửa sắt chẹn ngang cổ con chó, bình thản chờ đến lúc nó ngừng giẩy giụa. Cánh cửa mở ra, các vết cào xước trên nền nhà, phân, nước tiểu văng tung toé. Anh Thép không bao giờ quên được đôi mắt mở to ngạc nhiên tột cùng nhìn chủ nó không bao giờ nhắm lại nữa. Bữa tiệc thịt chó tiễn em chồng vào nam công tác, vợ chồng anh Đồng và chòm xóm giảm bớt vui vẻ do anh Thép nại lý do kiêng thịt chó. Lúc đó, lòng anhh rực lên câu hỏi tại sao một số người lại ăn thịt loài vật trung thành với mình cho đến lúc lâm chung. Kể từ đó, anh không bao giờ đụng đến thịt cầy…

***

Ông Đồng đẹp cả dáng lẫn mặt, tính tình kín đáo. Ở cơ quan, ông Đồng sống gương mẫu. Ông không giúp đỡ, không lợi dụng ai. Suy nghĩ cẩn thận trước khi phát ngôn. Với xã hội, ông là tấm gương tốt. Ông chẳng quan tâm việc nhà, kể cả điện nước, sửa chữa nhà, làm nhà mới đều do vợ điều hành. Giao đủ thu nhập cho vợ; cần tiêu gì ông xin vợ. Gặp khó khăn, ông điện nhờ em út tư vấn, tháo gỡ... 

Hễ nhà anh cả gặp bế tắc, ông Thép tư vấn, đích thân tháo gỡ. Cho vay tiền hai lần, anh chị không trả, đến lần vay thứ ba, ông Thép trả lời tiền để dùng việc khác, ông bà không giận.

Gia đình bà Chì nghèo, ông Thép giúp tiền bạc, bao luôn phần trách nhiệm kinh tế với ông bà. Quán xuyến ông bà ở quê, Ông Thép trở thành thủ lĩnh tinh thần của đại gia đình.

Cách đây hơn chục năm, ông Đồng đặt vấn đề từ chức trưởng nam. Ông Thép đưa lý do: cháu đích tôn đồng ý mới được từ chức. Chờ cháu đủ lớn khôn sẽ mang ra bàn. Để ba mẹ không đau lòng, ông Thép giấu sự cố này và lập tức về phép thăm quê, hỏi riêng mẹ:

- Anh Đồng có phải là con của ba không?

- Sinh ra, ba đứa ba mặt, nhưng đều là con của cha mày... Cha mày tên “Bạc” nên mẹ nhất quyết đặt tên các con tuần tự: Đồng, Chì, Thép …

Bà Bạc nhắc lại chuyện cũ: ông Bạc được bên nội chia đất hương hỏa làm nhà. Gia đình ông Đồng khó khăn, ông bà bán nhà, ruộng hương hỏa, góp tiền xây nhà cho con, dọn vào ở với con cả. Thấy không phù hợp, vợ chồng ông Bạc quay về ở nhà thờ bên ngoại. Để được cấp sổ đỏ; ông Bạc viết giấy cam đoan chỉ ở và thờ phụng bên ngoại, lưu ở địa chính xã. Bàn thờ chỉ có bài vị, di ảnh bà con bên ngoại… Ông Thép khẳng định:

- Chúng con thống nhất không thừa kế nhà đất…

Ông Bạc ngồi bên, chốt lại:

- Ba mẹ nằm xuống, các con ở, thờ cúng bên ngoại. Từ ba mẹ trở xuống, ai ở đây sẽ được thờ chung với bên ngoại. Nếu con cháu không về ở tại quê, giao lại cho bên ngoại thờ cúng. Tuyệt đối không bán, tặng, cho người ngoài bên ngoại…

Bà Bạc cằn nhằn:

- Anh cả của con mang về ti vi cũ, xem nhức mắt.

Ông Thép biết anh cả giàu có, đem đồ đạc cũ về biếu ba mẹ, đỡ tiền quà. Mỗi lần về quê, ông Thép dọn dẹp nhà cửa, thấy đồ đạc cũ quá, mua thay thế. Mua sắm theo nhu cầu của bố mẹ. Bố mẹ chọn đồ giống hàng xóm đã dùng nên ông không tư vấn, chờ bố mẹ chọn hàng xong ông lẳng lặng trả tiền.

- Ti vi này, ba mẹ cho chị Chì. Con đưa ba mẹ mua ti vi mới.

Ngồi taxi ra thị xã mua ti vi, ông Bạc dặn con:

 - Đất quê ít giá trị. Biên giới phía bắc chỉ có núi cao, sông sâu, vực thẳm, không có giá trị kinh tế. Nhưng ông vua nào để mất dù một tấc đất biên cương, đều bị sử sách ghi tội bán nước. Mẹ con linh cảm sau khi bố mẹ qua đời, các con xử lý đất hương hỏa không theo đúng phong tục tập quán, mất đoàn kết dòng họ; dẫn đến anh em bất đồng... Sau khi ba mẹ qua đời, phàm ai đưa di chúc gì của bố mẹ, nếu không có chứng thực của tư pháp xã là không hợp pháp.

Lắp xong ti vi mới, ông Thép ghi giấy hướng dẫn ngắn gọn đưa bố giữ, catalogue gửi cháu Nam cạnh nhà nhờ chỉnh khi trục trặc.

Ông Thép điện thoại trao đổi lại lần nữa với anh cả về đất đai và tâm nguyện của ông bà.

***

Mưa lạnh, quan tài bà Bạc đã hạ huyệt. Ông Thép nghẹn ngào giục cha:

- Có hứa gì với mẹ, ba nói đi…

Ông Bạc bước lên, chắp tay:

- Mình an tâm về dưới đó. Tôi ở trên này lo hương khói, sẽ xuống sau với mình. Con rể, ở trên đất bên vợ, tôi tiếp tục thờ cúng họ ngoại, thờ cúng mình …

Những nắm cát hòa lẫn nước mưa tới tấp rơi, vội vàng đưa tất cả về với phôi phai…

Lèn Áng Sơn - ảnh Trần Quốc Huy

***

Mùa Covid 19, ông Thép điện khuyên bố ở quê để trăm tuổi được nằm bên vợ có đầy đủ xương thịt …

Theo chỉ đạo của bà Đồng, ông Bạc dùng lương hưu, tiền bạc con cái cho, thuê vợ chồng Nam cơm nước giặt giũ cho mình...

Gia đình ông Thép nhận tin bố mất qua điện thoại của trưởng họ:

- ... Gia đình chú ở vùng dịch, nếu về chịu tang, dân làng không đến viếng, tự gia đình chú làm tất...

Sài Gòn đã hơn vạn người ra đi, kể cả những người trong khu phố mất dù bị covid 19 hoặc không, dù giàu, hay nghèo, cán bộ, hay thường dân... đều hưởng công bằng tuyệt đối như nhau: không tổ chức tang lễ. Đến nay, tro cốt còn chưa được về nhà. Rất may, vợ chồng bác cả có mặt chịu tang. Có gia đình chị Chì ở quê.

Hôm sau, qua điện thoại, ông trưởng họ gọi vào, giọng bức xúc:

- Việc từ chối thờ cúng ông bà trong khi chưa tuyệt tự, làng coi là bất hiếu.

Ông Thép ngạc nhiên hỏi lại, được biết ông Đồng công bố anh em đồng ý thiêu và gửi cha vào chùa, riêng bà Bạc, sẽ tiến hành bốc mộ lấy cốt thiêu để ông bà ở bên nhau.

- Nếu anh cả không thờ cúng, trách nhiệm đó chuyển lại cho em. Sinh thời, bố mẹ em di nguyện được chôn cất một lần, không bốc cốt nên em mua đất và xây trước khu mộ của ông bà. Nhờ anh báo lại với dòng họ và ủy ban xã làm theo di nguyện của cha mẹ em...

Ông Thép điện cho chị ruột. Bà Chì vỡ lẽ chỉ có gia đình ông Đồng muốn đưa ông bà vào chùa. Theo quy tắc, đa số thắng thiểu số: bà Chì xác nhận di nguyện được chôn cất của ông bà với dòng họ được hai gia đình cùng biết và cùng muốn thực hiện. Dòng họ có lý do không thực hiện theo ý định của gia đình ông Đồng.

Ông Thép chưa kịp hoàn hồn; qua điện thoại nghe chị mếu máo: “Bà Đồng bảo con gái đi lấy chồng không có quyền can thiệp vào việc hệ trọng của gia đình”. Ông gọi thẳng vào điện thoại chị dâu cả, bà Đồng lạnh lùng nói rõ ông nội để lại di chúc giao đất đai, toàn bộ tài sản trên đất cho gia đình cháu Nam; ông bà dắt nhau vào chùa: “Anh chị làm theo di chúc, chú đừng can thiệp”.

Ông Thép vào Goole gõ tìm tên chùa của làng, vào trang quyên góp tiền nâng cấp chùa, ông lấy tên và số điện thoại sư trụ trì. Chờ ông Thép nói xong, sư trụ trì ôn tồn: “Chùa không phải là nghĩa địa làng. Để dành cho người không ai thờ cúng. Bà Đồng có đặt lễ xin cho hai cụ vào chùa. Sinh thời, không thấy các cụ nói đến việc này, cũng không được cho xem di chúc. Tín hữu không muốn đưa hai cụ vào chùa, làm đơn ghi rõ lý do, tâm nguyện của mình, chụp ảnh gửi cho chùa, mới có lý do từ chối.”

Ông Thép điện báo cho chị làm đơn gửi chùa nói rõ tâm nguyện, được sư trụ trì đồng ý không nhận ông bà vào chùa của làng...

Yên tâm, ông Thép điện thoại ngay cho ông Đồng về phần hiến đất của di chúc: “Chị Chì nói lúc lâm chung, cha vẫn tỉnh táo, không nói đến việc để lại di chúc. Bác cả đem tờ di chúc lên tiệm phô tô thuê scand, gửi file vào để em so chữ ký”. Đầu dây bên kia, ông Đồng lạnh lùng:

- Chú là gì mà có quyền thẩm định chữ ký của ông.

- Em có rất nhiều thư ba gửi có ký tên. Lúc còn sống, ba mẹ cũng đã trao đổi với anh việc đất đai…

Ông Đồng cắt ngang: “Là nói mồm. Anh chị làm theo di chúc, giấy trắng mực đen, đúng tâm nguyện của ông bà”. Ông dịu giọng: “Anh bận tang gia, chú đừng gọi ra nữa”.

Ông Thép nhờ bà con thuyết phục. Mỗi lần đuối lý, ông Đồng chỉ lắng nghe. Sau khi thảo luận với vợ, ông cho ra lý do tiếp theo để kiên quyết giao nhà, xem như dẹp thờ cúng họ ngoại...

Nhờ trưởng họ Trần giúp đỡ, ông Thép tìm được điện thoại cán bộ địa chính xã. Chờ ông trình bày xong, cán bộ địa chính nói giọng quê chân tình: “Cụ không xin chứng thực di chúc nên tờ giấy bị vô hiệu. Chính quyền địa phương vừa phải giải quyết đúng pháp luật, vừa phải lo xoay xở bảo vệ hương ước, văn hóa tốt của làng xã, anh không phải lo lắng...”

***

Sau lễ tuần tuất khốc (lễ 100 ngày), chị Chì điện vào cho biết bà Đồng dọn bát hương, các di ảnh thờ cúng ra khỏi nhà và đóng cửa, thay khóa, giao chìa cho gia đình cháu Nam quản lý, giao vườn để canh tác… Bổng nhiên, ông Thép thấy dững dưng. Giờ đây, nếu biết vợ chồng anh cả chết, ông cũng chẳng quan tâm…

Lập tức ông đưa cuốn “Đường đứt gãy: Gia đình Đổ vỡ” của giáo sư, tiến sỹ Karl Andrew Pillemer chuyên nghiên cứu về quan hệ gia đình cho Hoàng, chỉ phần ông đánh dấu số liệu cứ 4 gia đình Hoa Kỳ và 5 gia đình Vương quốc Anh, có một gia đình gặp vấn nạn từ mặt nhau. Chờ con trai xem xong, ông nói:

- Việt Nam cứ chục gia đình thì có đến chín gia đình chọn ngậm bồ hòn làm ngọt.

Hoàng là con trai một của ông Thép, tiến sỹ luật. Anh xem phần đánh dấu, cảm nhận chỉ dấu bắt đầu một thủ tục quan trọng của tiến trình tắt một chương trình liên quan đến họ hàng... Ông Thép lập tức họp gia đình.

Ông Thép hỏi con trai đã loại bỏ các clip quay cảnh ông nội tắm truồng trước lúc khâm liệm do gia đình bác Đồng tung lên internet chưa. Hoàng trả lời đã liên hệ với chủ tài khoản facebook để gỡ xuống. Anh Chung lập luận: các cảnh đó nói lên sự hiếu thảo của bố Đồng, nội bộ trong dòng họ xem, đó là quyền của gia đình bác cả... Báo cáo facebook yêu cầu gỡ nội dung, được trả lời: theo luật Hoa Kỳ, công ty không có trách nhiệm với nội dung các tài khoản đăng và nếu có gỡ thì vẫn còn đâu đó trên internet… Lần đầu tiên trong đời, Ông Thép có cảm giác đau xót tột cùng và hoàn toàn bất lực. Đang lơ đãng, Bà Thép bừng tỉnh, bằng giọng ghê tởm, bà gạt đi:

-  Cha con tập trung vào việc chính.

Ông Thép đọc 3 lá thư của ông Đồng gửi gia đình. Lá thư đầu yêu cầu ông Thép sớm ra quê, đến ủy ban xã cùng bà Chì đồng ký tên làm thủ tục chuyển giao sổ đỏ cho con trưởng đứng tên. Lá thư thứ hai yêu cầu chia đất ra ba phần. Lá thư thứ ba nói: ông có quyền nhận 1/3 đất để sang tên cho gia đình cháu Nam. Do là con trưởng nên ông được lấy phần đất có nhà. Phần cô, chú, bàn với cô Chì để chia theo thỏa thuận...

Hoàng muốn phải biết càng nhiều càng tốt:

- Con nghe bác Chì nói bác cả sạc pin để lộ ghi âm cuộc gọi với ba, với con, với nhiều người… Con không hiểu làm sao mà bác cả phải đối phó với ba mẹ, bà con quyết liệt đến thế.

Ông Thép ngắn gọn:

- Qua xâu chuỗi rất nhiều sự kiện cho thấy vợ chồng bác cả muốn giải tán nhà thờ, nhằm phá bỏ dòng họ trần từ nhánh ông Trần Bạc trở xuống, để không thể ghi tiếp vào gia phả ở quê.

Hoàng gợi ý:

- Để giải quyết đúng, phải duy lý; ba đưa bằng chứng, cả nhà cân nhắc.

Ông Thép bực bội:

 – Ba đã nhiều lần thuyết phục bác cả nói ra lý do thật để giải quyết nhưng bác cả liên tục thay đổi lý do. Lý do thật phải là một lý do đúng và duy nhất một lý do. Mọi việc sẽ giải quyết phù hợp với hoàn cảnh khi biết lý do đúng. Nay sự việc đi quá xa. Gia đình bác cả đến nhiều gia đình bà con đặt điều, vu khống ba mẹ. Có vẽ họ lo sợ ba mẹ biết sự thật của họ và sẽ nói ra sự thật. Họ hy vọng tạo được niềm tin cho cộng đồng: ba mẹ xấu xa, hèn hạ, vô lương tâm. Từ đó, mọi người sẽ không tin lời ba mẹ. Họ không nghĩ như ba mẹ: sự thực quan trọng nhưng giải quyết ổn thỏa sự thực đó là quyền của những người trong cuộc cùng hợp tác với những người liên quan. Do đó, biết sự thật chỉ để giải quyết đúng…

Thực ra, ông Thép giấu vợ con việc bà Chì dán thông báo khắp làng tố cáo gia đình ông Đồng từ chối trách nhiệm thờ cúng mẹ cha. Sau đó, bạn bè của ông Đồng tới tấp điện về chia sẻ góc nhìn hoàn toàn ngược lại với trước đây cứ như người theo đạo bị rút phép thông công. Họ cung cấp vô vàn sự kiện, theo góc nhìn tăm tối để giải thích một người thông minh, điển trai, nhưng không cô gái nào muốn lấy làm chồng. Tiếp đến là những việc như gia đình ông Đồng quỵt tiền biếu ông bà Bạc, những sự kiện thể hiện thói tàn tệ với bố mẹ của vợ chồng ông Đồng...

Lạ thay, mọi thông tin đến chỉ là nửa sự thật, hoặc trắng hoặc đen. Kiểm tra lại, ông Thép thấy sự thật có thể là một màu khác trắng hoặc đen; nhưng chính sự thật bị người cung cấp quy về trắng hoặc đen để không mất thời gian suy nghĩ…

Thủa bé, ông Đồng hết lòng thương yêu các em, khiến ông Thép bị lu mờ trước thực tế sau khi xây dựng gia đình, tình cảm ông Đồng dần dần suy giảm và sau đó, ông không mảy may quan tâm đến gia đình các em. Bữa tiệc thịt chó thể hiện tấm lòng chị dâu với em chồng, nay bỗng nhiên trở thành sự tàn độc của bà Đồng...

- Ba nói về lô gic nhưng rốt cuộc chẳng lô gic vì ba không đưa ra các sự việc liên quan đến nguyên nhân. Vậy, thực chất có những chuyện gì xảy ra thực sự là nguyên do cho các việc làm của bác cả?

Bà Thép nãy giờ ngồi nghe, mặt căng thẳng, mệt mỏi tột độ. Bỗng bà nói oang oang:

- Bà Đồng bỏ học lúc lớp 4. Bác cả yêu bác gái, do có nhan sắc nhưng cơ quan từ chối xác nhận vào đơn đăng ký kết hôn. Ông nội đến làm việc với cơ quan, họ lấy lý do bác gái quan hệ không trong sáng với nhiều người trong cơ quan, dính vào buôn bán hàng cấm. Ông nội đồng tình với quan điểm của tổ chức, lập tức ra về. Bà nội thương bác cả yêu ba người, gia đình người ta không gả. Con trai mình lớn tuổi rồi, với lại xưa nay lấy đĩ về làm vợ chứ có ai lấy vợ làm đĩ đâu nên vượt mặt chồng, đấu tranh với cơ quan, thắng lợi. Bà nội thay mặt gia đình đứng ra cưới xin đàng hoàng. Bác gái con nhiều lần mời ông thầy cúng về nhà để cung kiếng. Ông Thầy cúng thường xuyên vào cơ quan bác gái, lãnh đạo nhắc nhở, không sửa sai nên cơ quan báo công an bắt quả tang bác gái ở với ông thầy cúng, lập thành biên bản hẳn hoi... Lại thấy anh Chung mày giống ông thầy cúng từ dáng người đến nét mặt cả tính tình, nên bà con dị nghị là bố sinh học của anh Chung. Nhà người ta cũng có chút đạo đức nên xin với ông bà không lãnh trách nhiệm con trưởng. Ông bà nội lấy lý do “cá vào ao ai là của nhà ấy” với lại trẻ con có tội tình gì đâu và quyết định Anh Chung mày vẫn là cháu đích tôn theo lệ làng. Ông thầy cúng gieo niềm tin mê tín dị đoan: khi vào chùa, ông bà sẽ siêu thoát, không về với tổ tiên, không mang những chuyện xấu xa của gia đình bác cả về theo… Phụ nữ lụy tình, nghe theo tình nhân, người tạo ra con cho họ là chủ nhân của họ. Các cụ gọi là bị bùa mê; trúng kế ông thầy cúng: khi ông bà vào chùa, không cần thiết giữ lại nhà để thờ tự. Mục đích là để Chung nhận lại cha đẻ, thờ cha đẻ. Đường cùng, họ đưa ông bà vào chùa, xóa nhà thờ để ông bà đi luôn, khỏi phải gặp lại nhau ở chín suối…

Ông Thép đập tay xuống bàn quát:

- Bà im đi.

Hoàng lắng nghe, suy nghĩ một hồi, đề xuất:

- Về lý: từ một số việc có thật, ba mẹ sắp xếp liên kết lại theo ý mình để suy diễn nhằm củng cố định kiến. Về tình: bất cứ ai làm hại bố mẹ mình, dù đúng, dù sai đều bị chính các con của họ coi là kẻ thù không đội trời chung, kể cả anh em ruột thịt. Khi gia đình bác cả có những việc bị dân làng quy kết bất hiếu với cha mẹ, sẽ kích hoạt ba mẹ xem họ là kẻ thù của mình cũng là điều bình thường. Hai bên không tranh luận để tìm ra đúng sai mà sa vào tranh cãi để xác định hơn thua, thành ra bế tắc...

Không đếm xĩa đến ý kiến con trai, ông Thép hý hoáy mở điện thoại, chặn tất cả các số gia đình ông Đồng, sau đó xóa khỏi danh bạ, chặn và xóa luôn các nickname này. Cảm thấy thanh thản, ông kết thúc cuộc họp:

- Áp dụng truyền thống văn hóa dân tộc, tham khảo vấn nạn này ở phương tây, ba thấy có sự giống nhau giữa xưa và nay, giữa đông và tây về quyền sử dụng biện pháp từ mặt nhau. Khi các biện pháp khác không còn tác dụng, từ mặt là biện pháp có văn hóa, ít hại nhất cho cả hai bên.  Để không ảnh hưởng đến sự phát triển của gia đình ta. Cả nhà cắt đứt liên lạc vĩnh viễn với toàn bộ gia đình nhà bác cả.

Hoàng phản biện:

- Đa số người Việt Nam theo đạo thờ ông bà. Gia đình bác Đồng không theo là quyền của hai bác. Theo con, nên tạm đóng băng xung đột, chờ thời gian cả ba mẹ và hai bác cùng bình tĩnh lại thay vì hành xử như chiến tranh tôn giáo.

Ông Thép điềm nhiên lấy điện thoại gọi cho chị ruột biết quyết định. Sau vài câu trao đổi, ông xuống giọng: “… chị nói thẳng với cháu Hoàng…”; ông đưa điện thoại cho con. Hoàng bật loa ngoài, giọng bà Chì nghiêm trang: "Bác với ba con hết lòng thương yêu, lo toan cho Chung. Khác máu tanh lòng, nó không chút quan tâm đến đại gia đình mình. Bác cả đã chính thức từ chối thờ cúng từ hồi bà nội còn sống. Gia đình bác Đồng không dám lừa lọc người đời, đem thủ đoạn đối đãi với anh em ruột thịt là người hèn. Lừa dối, nhẫn tâm với ông bà, đến cả sau lúc qua đời, đẩy vào chùa không được, lại tìm mọi cách phá nhà thờ để ông bà mình lang thang. Di nguyện ông bà nội muốn được cúng mặn, cúng chay không ăn. Đại gia đình ta và bà con đều được ông bà nói rõ nhưng gia đình bác Đồng cứ cúng chay để ông bà đói, phải bỏ nhà thờ ra đi. Đau lòng, bác làm mâm cơm mặn đem cúng ở nhà ông bà; nhà bác Đồng không cho, mặc kệ bác thương cha mẹ, khóc hết nước mắt... Đó là chưa kể các việc khác còn nhẫn tâm hơn. Giờ ông bà đã mất, không còn cơ hội sửa sai được, trở thành tội ác. Cháu nghĩ xem họ có đáng chủ trì thờ cúng nữa không. Giờ bác nghĩ ra rồi, là ông bà muốn giao quyền cháu đích tôn cho Hoàng theo cách giản tiện phù hợp với hoàn cảnh: con cháu ở đâu, ông bà theo ở đó. Cháu đồng ý nhận trách nhiệm đích tôn, sau đó trả nhà đất cho bên ngoại, mọi chuyện sẽ ổn..."

Ông bà Thép căng thẳng quan sát mặt con trai. Hoàng biết không có góc nhìn bao quát mọi góc nhìn, chỉ có góc nhìn đời sau có mức độ khách quan cao hơn. Anh trả lời bà Chì: “Ngày mai, lập bàn thờ ông bà tại nhà con. Do nhà bác cả không thờ ông bà, cháu tự động thành đích tôn. Sau này, có điều kiện mời gia đình hai bác đến dự đám giỗ ông bà tại nhà con. Đất đai, nhà cửa ông bà phải điều chỉnh theo luật thừa kế, luật đất đai. Ba con và bác không ký vào giấy chia sở hữu đất đai, nhà thờ sẽ còn nguyên. Định kỳ, con về thăm, lo tu bổ. Đời trước không giải quyết được, đời sau sẽ tiếp tục theo duy lý cộng với duy tình. Vận dụng đúng pháp luật thừa kế và không phạm vào phong tục tập quán tốt của quê hương, chúng con sẽ cùng nhau giải quyết. Trước mắt, bác ở ngoài đó cho làm biển đề ở cổng nhà ông bà nội ghi rõ “NHÀ THỜ HỌ HOÀNG” để bà con bên ngoại cùng có trách nhiệm hương khói giữ bát hương tổ tiên”.

Sài Gòn, tháng 4 năm 2026
LÊ THANH HUỆ

Nguồn: Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam số 50 tháng 7/2026.