Bùi Đế Yên là cây bút quen thuộc với bạn đọc cả nước, tác phẩm của chị từng xuất hiện nhiều trên các báo Thanh Niên, Tiền Phong, Phụ nữ Việt Nam, Văn nghệ, Nhân dân… Ngọt và Đắng - cuốn sách thứ 5 của Bùi Đế Yên gồm 27 truyện, là một tập hợp những câu chuyện tưởng như rất đỗi quen thuộc của đời sống; một cuộc gặp gỡ tình cờ, một mối tình tan vỡ, một người vợ, một người mẹ, một đứa trẻ, một mái nhà, một món quà, một ký ức... rồi từ những mẩu, mảnh đời rất nhỏ đó, tác giả cho ta nhìn thấy phía sau nó những số phận, những khoảng đời, những góc nhìn, những bài học.

Bìa sách Ngọt và đắng (NXB Hà Nội)

Ngọt và đắng được chia làm ba phần: Ngọt, đắng và dư vị; mỗi phần gồm 9 truyện ngắn. Phần mở đầu - "Ngọt" - gồm những câu chuyện tình yêu ngọt ngào nhẹ nhàng với những người trẻ đang yêu, họ có thể trải qua những nghịch cảnh, hiểu lầm và xa cách nhưng cuối cùng vẫn có cái kết viên mãn, hạnh phúc. Phần 2 - "Đắng" - đi sâu hơn vào những va đập, những góc khuất của đời sống. 9 truyện ngắn trong "Đắng" từ những mối tình sai lầm, tính toán, giả dối trong Nước, Đồ giả, Hoa cúc tím cho đến thân phận những người phụ nữ chịu nhiều cơ cực đắng cay trong Người vợ dại khờ, Một người mẹ đều khiến người đọc phải bâng khuâng, giật mình và suy ngẫm, bất kể nó kết thúc có hậu hay không.

Nếu như "Ngọt" và "Đắng", phần lớn là những câu chuyện tình, gặp gỡ và chia ly, Lạc nhau đau khổ hoặc hạnh phúc Rồi hoa cũng nở thì "Dư vị" là những câu chuyện về cuộc sống, gia đình muôn màu muôn sắc, từ chuyện "quỹ đen" của người chồng trong Những con cá tháng tư, chuyện mua nhà và kinh doanh homestay trong Nhà nhỏ yêu thương, Đặt phòng cho đến chuyện Bé lên ba, bé đi mẫu giáo. Mỗi truyện đều cho ta rất nhiều những thông tin, kiến thức hữu ích trong cuộc sống hằng ngày.

Không có những biến cố quá lớn, những nhân vật phi thường hay những tình huống được dựng lên để gây choáng ngợp, phần lớn nhân vật của Bùi Đế Yên là những con người bình thường, sống giữa những quan hệ rất bình thường: gia đình, tình yêu, tình bạn, những cuộc gặp gỡ, những mất mát, những lựa chọn, những chia xa và cả những sai lầm mà người ta chỉ nhận ra khi đã quá muộn.

Nhưng chính ở những điều bình thường ấy, ngòi bút Bùi Đế Yên thường tìm được phần không bình thường của con người. Có thể đó là một chút ích kỷ mà người ta cố giấu sau vẻ tử tế. Một nỗi đau được che đậy bằng sự im lặng. Một tình yêu không kịp nói thành lời. Một người tưởng mình đã hiểu người khác nhưng hóa ra lại chưa bao giờ thực sự hiểu. Và cũng có khi, đó chỉ là một cử chỉ rất nhỏ nhưng đủ để làm thay đổi cách một người nhìn lại cuộc đời mình.

Đọc truyện của Bùi Đế Yên, dễ nhận ra chị đặc biệt quan tâm đến các mối quan hệ. Chị không quá chú trọng vào việc tạo ra những nhân vật "lạ", mà quan tâm nhiều hơn đến việc đặt những con người quen thuộc vào những hoàn cảnh buộc họ phải bộc lộ mình. Vì thế, nhân vật của chị thường không hoàn toàn tốt hay hoàn toàn xấu. Họ có những phần đáng yêu, đáng thương, đáng trách và đôi khi đáng được tha thứ.

Cuộc sống trong những trang viết của Bùi Đế Yên không phải một thế giới chỉ có những điều dễ chịu. Có phản bội, mất mát, tổn thương, những sự thật khiến người ta đau lòng. Có những lúc con người phải trả giá cho chính lựa chọn của mình. Nhưng điều đáng chú ý là sau những phần tối ấy, nhà văn thường không đóng cánh cửa lại. Chị vẫn để một khe sáng, một liệu pháp chữa lành. Đó, có thể là tình mẫu tử, tình bạn, một sự tử tế bất ngờ, một cơ hội để con người hiểu nhau hơn, hoặc đơn giản chỉ là khả năng tha thứ và bước tiếp. Có thể nói, bất kể là viết về sự ngọt ngào hay cay đắng thì dường như Bùi Đế Yên vẫn cố đi tìm vị ngọt ngào nằm sâu đâu đó trong câu chuyện của mình.

Với giọng văn nhẹ nhàng, ấm áp, đôi khi hóm hỉnh và tinh nghịch, những nhân vật khi độc lạ khi điển hình, những tình huống, cấu trúc truyện logic và mạch lạc, những câu chuyện của Bùi Đế Yên thường tạo ra một cảm giác khá đặc biệt, nó khiến người đọc đã gấp sách lại rồi mà vẫn bị ám ảnh với một phận người, một chi tiết hoặc một cảm giác khó quên. Đó có thể là một lợi thế của truyện ngắn nhưng cũng có thể là sự lựa chọn đáng chú ý của tác giả.

Bùi Đế Yên đã viết văn trong một thời gian dài. Những trang viết của chị mang dấu vết của một người từng trải qua nhiều môi trường sống, nhiều công việc và nhiều va chạm với đời sống. Vì thế, chị không nhìn con người bằng cái nhìn quá đơn giản. Nhưng chị cũng không có nhu cầu đứng cao hơn nhân vật để phán xét họ. Chị kể. Rồi để người đọc tự phán xét, tự thương, tự giận và đôi khi tự nhận ra mình trong đó.

Tên sách Ngọt và đắng vì thế có thể được xem như một cách gọi khá đúng về thế giới truyện của Bùi Đế Yên. Đời sống vốn không chia thành hai nửa rạch ròi. Cái ngọt đôi khi nằm ngay trong một điều đắng; còn cái đắng nhiều khi lại là thứ khiến con người trưởng thành và biết trân trọng hơn những gì mình đang có.

Nguồn: Thanh Niên

^(*) Bút danh của nhà văn HỘI AN - Hội viên Hội Nhà văn TP.HCM