ĐỖ NGUYÊN THƯƠNG

(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) - Tôi quen nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế đã lâu và luôn cảm phục anh vì sức viết sáng tạo, sớm định hình phong cách riêng. Đã từ lâu tôi từng ấp ủ dự định viết một cái gì đó nhưng hình như chưa đủ duyên với các tác phẩm của anh; Khi đang hào hứng viết về bút ký Dặm ngàn hương cốm mẹ thì bị bỏ dở do nhiều sự vụ xen vào trong quá trình công tác, những hai lần bỏ dở và đến nay chưa hoàn thành.

Nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế được Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ chúc mừng nhận giải thưởng ASEAN.

Ảnh: Tại Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ, nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế được chúc mừng nhận giải thưởng ASEAN

Năm 2024, Khi tập truyện ngắn Một mùa hè dưới bóng cây của anh đạt giải A của hội nhà văn Việt Nam, tôi cũng đã háo hức đặt sách trên Tiki về đọc.

Và năm nay nghe tin nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế (với Tập truyện ngắn Một mùa hè dưới bóng cây) cùng với nhà văn Y Ban (Truyện ngắn Trên đỉnh giời) đoạt giải ASEAN, một giải văn học danh giá mà hầu như tất cả những ai cầm bút thuộc Khu vực Đông Nam Á đều mong muốn hướng tới.  

Nguyễn Tham Thiện Kế có thể được gọi là một hiện tượng văn học; người khen khen không tiếc lời và người chê cũng không hiếm.

Những người khen và ủng hộ thì đánh giá cao sự sáng tạo của nhà văn và gọi những trang viết mang dấu ấn phong cách cá nhân của anh là lối viết sáng tạo, những câu văn tài hoa, có sức hấp dẫn đặc biệt nhưng kén độc giả.

Trường phái không ủng hộ thì nói rằng văn của anh cầu kỳ quá, từ cách dùng từ, đặt câu tới diễn đạt đoạn văn, bài văn, truyện ngắn hoặc tiểu thuyết đều có sự cầu kỳ và không phù hợp với người đọc đại chúng. Có ý kiến còn cho rằng anh hay “làm xiếc ngôn từ”, điệu đà trên mức cần thiết…

Một số ý kiến cho rằng văn Nguyễn Tham Thiện Kế kén người đọc, điều đó cũng nói lên hai mặt của một vấn đề;  nói cách khác cũng phản ánh thông tin đến từ hai trường phái, trường phái ủng hộ thì đánh giá rằng đây là sự thông minh, tài hoa, là sự tâm huyết và sáng tạo, không bằng lòng với dấu ấn cá nhân, không bằng lòng với những gì sẵn có, không bằng lòng với sự diễn đạt câu cú bình thường theo chuẩn ngữ pháp Việt Nam mà mọi người được học từ chương trình giáo dục phổ thông! Trường phái không ủng hộ thì có thể lên tiếng rằng với xã hội hiện đại khi văn hóa đọc có vẻ mai một thì cần viết giản dị, bình dân, hướng về đại chúng mới thu hút được nhiều độc giả.

Từ góc nhìn cá nhân, công bằng mà nói Nguyễn Tham Thiện Kế là một tác giả tài năng có lối viết sáng tạo, độc đáo, là người chịu nghĩ, chịu viết và có khả năng chịu trách nhiệm cao trước sự sáng tạo của mình; đồng thời anh cũng là một nhà văn đầy bản lĩnh khi ý thức được rằng tác phẩm mình viết ra lượng công chúng không phải đông đảo. Văn của anh kén người đọc nhưng đã đọc được văn của anh thì đó phải là những người chịu đọc, là người có tư duy mở, là người có kiến văn đầy đặn và nhất định phải là người yêu văn học đương đại….

Trong tập Một mùa hè dưới bóng cây, cách đặt nhan đề cho mỗi một truyện ngắn thể hiện sự dụng công của tác giả; rất nhiều nhan đề giàu chất thơ (Ngõ thơm từng tiếng guốc em về; Hoa trắng rụng dòng trong, Nằm dưới hoa mộc miên, Đào phai theo dấu khói, Lời hẹn mùa hoa cũ…). Nhân vật trong các câu chuyện hầu hết là những người bình dân, giản dị và chân thực, được thể hiện theo một cách viết riêng, mang rõ phong cách Nguyễn Tham Thiện Kế. Có nhà phê bình đã liên tưởng thế giới nhân vật trong truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế chính là hồi ức về quá khứ của anh hoặc người thân. Dẫu hiểu theo cách nào, vẫn chung nhận định rằng anh đã thành công khi tạo dựng được nhân vật có dáng hình, có số phận, có sự neo giữ trong tâm thức người đọc.

Làm nên sức sống mỗi truyện ngắn, ngoài yếu tố dung lượng phải ngắn, còn có các yêu cầu về bố cục, về nhân vật, ngôn ngữ. Đặc biệt là yêu cầu về tình huống. Không thể không có lý khi ai dó đã nói rằng “Tình huống là vấn đề cốt tử của truyện ngắn”. Mỗi câu chuyện trong tập Một mùa hè dưới bóng cây đều có dung lượng vừa phải, bố cục chặt chẽ. Thế giới nhân vật trong cả tập truyện này là người bình dân, là những người lao động thủ công, lao động chân tay; họ có thể là lão, là chị, là gã… là những người lao động bình thường. Mỗi người mỗi hoàn cảnh, vất vả nhưng có phong cách, nét dáng riêng. Bởi thế, tập truyện Một mùa hè dưới bóng cây được nhiều công chúng yêu thích. Và cách viết của Nguyễn Tham Thiện Kế cũng rất riêng. Không thể phủ nhận có những cách cảm nhận sâu, cách so sánh độc đáo, cách sử dụng ngôn ngữ linh hoạt và giàu sức gợi. Này nhé, là “Ngõ thơm từng tiếng guốc em về” với những câu văn Đôi lần cuối xuân, chớm thu, trên gác xép nhà nàng, tôi nghe sông Hồng âm ỉ chạy dưới lưng. Tôi đợi tiếng guốc, dù đã dán đế cao su giảm chấn rón rén mà vẫn giòn ron của nàng suốt con ngõ beton hút xa dưới bóng hoàng lan. Nàng bước ngắn, bước dài tránh giẫm lên những bông hoa rụng. Mỗi guốc bước lại thức hương đã ngủ rơi trên mặt đất, khe tường… Mỗi tiếng guốc một cung bậc hương thơm lan.

Và đoạn cuối là “Đã nhiều lần cuối xuân, chớm thu. Khoảng giữa chúng tôi, là không gian mờ ảo, không hẳn là tình nhân nhưng nhớ thương, chẳng phải anh em, bạn bè nhưng day dứt vấn mình về trách nhiệm. Nàng bước ngắn, bước dài để tránh dẫm lên những bông hoa đã rụng trên lối. Mỗi một bước lại thức dậy hương, đã ngủ rơi quên trên mặt đất khe tường”

Và đây nữa, là một câu văn giàu chất thơ trong “Hoa trắng rụng dòng trong”, Cơn mưa chiều xuân nhuộm tháng hai một trời ghi xám. Hoặc Một trăm linh tám cây mộc miên uốn lượn theo kênh đào buổi mãn xuân khởi bung hoa, vẽ thành con rồng hoa ngậm lửa phủ phục trước cổng làng trong truyện ngắn “Nằm dưới hoa mộc miên”.

Dễ dàng nhận thấy ở tập truyện này có những câu văn điệu đà làm duyên, có những so sánh đắt giá, để lại ấn tượng đẹp trong lòng độc giả. Tuy nhiên, tôi vẫn mong muốn ở anh một cách viết sao cho có nhiều độc giả hơn bởi có những câu văn chưa chắc cần đến sự tỉ mỉ và cầu kỳ đến thế… và tôi thật sự vui khi được chúc mừng anh; chúc mừng nhà văn tài hoa của Đất Tổ đã vinh dự nhận giải ASEAN cao quý mà nhiều người mơ ước.

Chúc mừng sự thành công của anh, chia vui cùng anh và Hội liên hiệp văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ, Hội nhà văn Việt Nam về thành tựu của năm 2025,  trong đó, có công lao, có thành tích của nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế qua tập truyện ngắn Một mùa hè dưới bóng cây.

Đ.N.T