Chi cục trưởng báo cáo:

- Thưa đồng chí viện trưởng và các đồng chí. Hiện nay dịch toi vịt gây thiệt hại vô kể cho các đàn vịt. Chúng tôi mong sự hợp đồng dập dịch của Viện.

Viện trưởng hỏi:

- Các anh có biện pháp gì chưa?

- Chúng tôi đã triển khai chích Streptomicine cho vịt bệnh và tiêm ngừa cho những đàn chưa bệnh…

Quảng đứng bật dậy:

- Còn biện pháp nữa: tiêm vacxin phòng bệnh toi vào đàn vịt đang mắc bệnh nhưng Chi cục không cho triển khai.

Cả phòng cười ồ. Sau phút lúng túng, Viện trưởng nghiêm giọng:

- Đưa thêm vi trùng vào con vịt bị bệnh sẽ giết nó chết nhanh hơn. Con là kỹ sư chăn nuôi lại không biết điều sơ đẳng: vacxin dùng để ngừa, không ai dùng để chữa bệnh. Các đồng chí trật tự: Hiện chưa có biện pháp điều trị nào tốt hơn Chi cục đã triển khai. Chúng ta sẽ tiếp tục và theo dõi.

***

Hôm sau, số vịt Công ty chăn nuôi chết thêm hai vạn con. Giám đốc công ty chăn nuôi, chi cục trưởng và viện trưởng im lặng nhìn nhau, trong lòng như có lửa đốt. Xét nghiệm xác vịt thấy đúng bệnh toi, hướng điều trị đúng nhưng kết quả thật đen tối.

Quảng phóng honda đến, đèo theo bác nông dân. Anh vội vã giới thiệu:

- Đây là bác Bảy có chục ngàn vịt bị bệnh toi, con đã cứu được – ông Bảy gật đầu; Quảng cầm tay giám đốc khẩn khoản – Giao đàn vịt cho cháu, ít nhất cháu cũng cứu được một nửa. Không còn nhiều thời gian đâu. Nếu cần, cháu sẽ làm cam đoan!

Không dám nhìn Chi cục trưởng, Viện trưởng, Giám đốc gật đầu. Quảng xách túi lội ào xuống ao thoăn thoắt túm từng chú vịt, tiêm rồi vứt qua bên kia lưới…

***

Số vịt còn lại của công ty chăn nuôi được Quảng cứu sống. Anh tiếp tục tiêm vacxin phòng bệnh toi cho các đàn khác, tỷ lệ cứu sống rất cao.

- Cơ chế phòng bệnh của văc xin là tiêm vi trùng được làm yếu vào cơ thể chưa nhiễm bệnh. Các bạch cầu của cơ thể dễ dàng tiêu diệt gọn số vi trùng này và trong quá trình ấy, kháng thể được sản xuất và lưu giữ. Khi loại vi trùng đó xâm nhập cơ thể, hệ thống miễn nhiễm nhanh chóng nhận biết và tiêu diệt chúng. Khi con vật bệnh, đầy loại vi trùng đó, lại tiêm văc xin, dù là loại vi trùng được làm yếu cũng là tăng cường thêm số lượng vi trùng. Thay vì con vịt chết nhanh hơn thì lại được cứu sống…

- Giải thích thế nào đây về nhịch lý này – Viện trưởng băn khoăn hỏi con – Khoa học không cho phép đem những liệu pháp có hiệu quả nhất định vào ứng dụng rộng rãi khi chưa được lý giải cặn kẽ và kiểm chứng tính phổ biến của nó trong điều kiện tương tự.

- Thưa ba – Quảng sôi nổi trả lời – Cơ chế của văc xin trong phòng bệnh ai cũng rõ: giúp cơ thể tìm ra kháng thể thích hợp để trị bệnh nhờ kháng nguyên của vi trùng bị làm yếu. Do quan niệm đó, văc xin không được dùng chữa bệnh… Nhưng trong thời đại tin học mà chỉ nghĩ như thế thì chưa đủ. Bản chất của văc xin là cung cấp thông tin cho cơ thể biết đang có mối đe dọa và phương cách ngăn chặn. Con vịt bị bệnh toi đang phải chống đỡ với kẻ thù mà không có chút thông tin nào cả. Đội quân bạch cầu trong máu thiếu vũ khí hữu hiệu sẽ bị tập đoàn vi rút mạnh đẩy lùi. Con vịt sẽ chết. Con đặt lại vấn đề: cung cấp thông tin cho vịt bệnh bằng cách tiêm văc xin phòng cùng chủng bệnh vào cơ thể. Thông tin được đưa về các cơ quan sản xuất kháng thể. Vũ khí mới sẽ được mau chóng sản xuất hàng loạt và tung ngay vào chiến trường. Các vi rút bị tiêu diệt hoàn toàn. Con vịt bình phục…

- Ý tưởng này nảy sinh hoàn toàn từ suy diễn, song có lý vì thiếu thông tin làm sao tồn tại và phát triển nói chi đến chống lại dịch bệnh. Đúng! Thời đại cách mạng công nghệ lần thứ tư và mạng xã hội đang thống trị lĩnh vực thông tin đại chúng, phải đặt vấn đề cũ vào những quan niệm mới để xét.

Ông ngồi xuống ghế, giọng lạnh tanh:

– Con đang làm ngược quy trình, từ nghiên cứu ứng dụng theo kiểu ý tưởng lại gặp may mắn, thành công.

Viện trưởng bật cười to và đứng dậy:

- Tuy nhiên, thời đại nào thì việc nghiên chứu chữa bệnh cũng phải tuân thủ các quy tắc khoa học. Con nên sắp xếp thời gian về Viện để chứng minh phương pháp này dưới góc độ khoa học. Con xây dựng lý thuyết, tiến hành lấy mẫu, xây dựng mô hình thử nghiệm, đo đạc, phân tích số liệu, rồi đưa ra kết luận và đề xuất phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn…

Thấy nét khó chịu hiện lên trên mặt con trai, ông nghiêm khắc:

- Phát tiển không phải là phủ định sạch trơn mà là sự phủ định có kế thừa con ạ!

Sài Gòn mùa thu 2026

LÊ THANH HUỆ

Nguồn: Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam, số 53 tháng 10/2026