ĐỖ NGUYÊN THƯƠNG

(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) - Bài Thánh ca buồn nhưng không buồn theo lẽ thường, nỗi buồn ấy đẹp và chẳng hề mong manh, rất có thể khi nghe câu này, nhiều người không đồng cảm. Vâng, đó cũng là lẽ bình thường vì tiếp nhận văn học lý giải chuyện cảm nhận tác phẩm văn học hoặc nghệ thuật còn phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố sở thích. Và, tôi yêu thích Bài Thánh ca buồn, cả lời thơ (ca từ) cùng nhạc điệu.

Nhạc sĩ Nguyễn Vũ

Bài Thánh ca buồn, thuộc trong số những ca khúc đi cùng năm tháng, cũng thuộc diện quý hồ tinh bất quý hồ đa trong văn học nghệ thuật.

Nhạc sĩ Nguyễn Vũ, tác giả của Bài Thánh ca buồn tên thật là Nguyễn Tuấn Khanh, (1945- 2025), sinh ra tại Hà Nội. Năm 1954, ông theo gia đình vào Nam, sinh sống tại Đà Lạt. Từ nhỏ, ông được học nhạc lý, tiếp xúc nhiều nhạc cụ như guitar, piano, harmonica. Ca khúc nổi tiếng nhất của ông là Bài thánh ca buồn, ra đời tháng 10 năm 1972.

Người đầu tiên hát Bài Thánh ca buồn là ca sỹ Thái Châu. Anh từng phát biểu nhờ hát Bài Thánh ca buồn mà tên tuổi anh được nhiều người biết đến. Câu nói hàm chứa thông điệp biết ơn của ca sỹ Thái Châu đã phần nào nói lên sự nổi tiếng của cac khúc Bài Thánh ca buồn.

Ca khúc Bài Thánh ca buồn có ca từ như lời tâm sự bằng một áng thơ đẹp của một trang nam nhi dành cho người mình yêu dấu. Ngay nhan đề đã giàu sức gợi, giàu chất thơ và chất chứa tâm trạng. Hát Thanh ca là hát khúc ca chất chứa tâm trạng nhưng trước hết là tâm trạng tôn vinh Thiên Chúa, gắn với giá trị tâm linh. Vậy, Thánh ca, thông thường được hát trong các buổi cầu nguyện, dành cho những người theo Đạo Thiên Chúa. Chắc hẳn, ban đầu ai cũng nghĩ như vậy, bởi Nhạc Thánh ca, hay còn được gọi là thánh ca, là thể loại âm nhạc tôn giáo được sáng tác với mục đích ca ngợi, tôn vinh Thiên Chúa và thể hiện những giá trị tâm linh. Thánh ca thường được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo, các buổi cầu nguyện, hoặc đơn giản là để thưởng thức và chiêm nghiệm về đức tin (Nguồn Interet). Bởi vậy, nói đến Thánh ca là gắn với không khí tôn giáo, gắn với giá trị tâm linh, hoặc chí ít là gắn với đức tin về sự nhiệm màu, sự huyền bí và linh thiêng của con người. Gắn với không khí ấy, cách hiểu ấy, có thể hiểu sự lan tỏa của Thánh ca thường chỉ trong phạm vị không lớn bởi tỷ lệ dân số Việt Nam theo đạo Thiên Chúa khoảng 7,2% (Thống kê năm 2022 - Nguồn Internet). Nhưng, sự thực thì Bài Thánh ca buồn đã phổ biến toàn quốc, không chỉ ở Việt Nam mà nhiều ca sỹ, kiều bào ở nước ngoài yêu thích.

Lời bài hát mang nặng tâm tư buồn sâu lắng, là câu chuyện tình được phổ biến, nhân rộng, tỏa lan từ khi ra đời cho mãi đến hôm nay và sẽ còn giá trị tới mai sau. Mở đầu ca khúc là nỗi nhớ của người tình dành cho người con gái mình yêu, tình yêu ấy gắn với Thánh ca, gắn với đêm Noel … Khi đó, họ đã Cùng nhau quỳ dưới chân Chúa cao sang/ Xin cho đôi mình suốt đời có nhau Ước nguyện gắn kết trọn đời là ước nguyện của những đôi trai gái đang yêu nhau đắm say, đang hạnh phúc với sự lựa chọn của mình. Đêm Noel linh thiêng và buốt giá, họ bên nhau ấm áp ân tình. Chắc hẳn lúc đó, trong họ có một niềm tin sắt đá, xây dựng mối tình đẹp, gắn kết trọn đời. Ước vọng đẹp khiến sao trời thêm lung linh và ánh mắt em dường như long lanh hơn trong tình yêu thương của anh, áo trắng em xóa, đẹp tựa thiên thần… Long lanh sao trời thêm đẹp môi mắt/ Áo trắng em bay như cánh thiên thần/ Giọt môi hôn dưới tháp chuông ngân

Những ca từ không cầu kỳ, không phải là sản phẩm của sự dụng công, đẽo câu, gọt chữ, mà cứ tự nhiên như mạch nguồn cảm xúc, chảy xuôi dòng, ngân nga trong tâm trí. Ca từ hay nhưng giai điệu âm nhạc còn hay hơn, tựa như âm nhạc đã cất cánh, chuyên chở lời hát dặt dìu, xao xuyến, vang ngân… Mối tình đầu thường đẹp, thường ngập tràn khát vọng và hy vọng.

Tuy nhiên, dòng đời không phải luôn xuôi chảy, dòng nước chảy xuôi có khi gặp thác, gặp ghềnh. Và, câu chuyện tình yêu đẹp trong Bài Thánh ca buồn cũng vậy, khi mùa đông trôi qua, khi thời gian chảy trôi như một quy luật không ngừng nghỉ thì câu chuyện tình không đi đến cái kết như họ từng ước nguyện. Và người tự hát khúc tình ca, buồn nhớ thương trĩu nặng là nam giới, thấy Rồi một chiều áo trắng thay màu/ Em qua cầu xác pháo bay sau là thấy sự xót xa khi ước nguyện không thành. Khi đó, thay vì giận rỗi chỉ còn là tiếc nuối. Cho dù mọi sự so sánh đều khập khiễng nhưng vẫn thấy đâu đây âm hưởng cùng motif  “Cầu cho em có được người tình như tôi đã yêu em” của nhà thơ Nga Puskin.

Hai khổ thơ cuối, là sự tiếc nuối, là nỗi nhớ triền miên, nhớ nhất mỗi dịp Noel

Lời nguyện mình Chúa có nghe không/ Sao bây giờ mình hoài xa vắng/ Bao nhiêu đêm Chúa xuống dương gian/ Bấy nhiêu lần anh nhớ người yêu

Đo nỗi nhớ bằng số lần Chúa xuống dương gian, sự so sánh này là đỉnh cao của yêu thương, nhớ nhung, là nỗi lòng không thể vùi sâu, chôn chặt, không thể nguôi theo năm tháng dặm dài… Đặc biệt nhớ là khi đêm Noel về, như một điệp khúc triền miên trong tâm tưởng, trong hoài niệm … Nhớ quá đi thôi giọng hát ai buồn/ Đêm thánh vô cùng lạnh giá hồn tôi.

Nhạc sỹ Nguyễn Vũ rời cõi tạm vào ngày 24/9/2025; trước 3 tháng của một Noel thứ 81 trong cuộc đời, để lại tiếc nuối trong lòng bao độc giả. Tin rằng, cùng với ca khúc bất hủ, Nguyễn Vũ sẽ còn mãi với thời gian. Tôi tâm đắc với ý kiến  “Với bài Thánh ca buồn, ông đã in tên mình vào ký ức Việt Nam. Một bản tình ca vừa mang hơi thở nhà thờ, vừa chất chứa nỗi buồn thế sự, vừa trần gian, vừa linh thiêng” (Nguyễn Quốc Chính).

Phú Thọ, 25/9/2025

Đ.N.T