Đại tá TRẦN THẾ TUYỂN 
Nguyên Phó Cục trưởng Cục Báo chí - Bộ VHTT; nguyên TBT báo SGGP 

Cách đây hơn 20 năm. tôi có may mắn đến thăm căn phòng nhỏ  tại ngôi nhà số 13 (nay là số 248-250) đường Văn Minh, thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông - Trung Quốc, nơi Bác Hồ sáng lập ra báo Thanh niên - tờ báo cách mạng đầu tiên ở nước ta. 

Đã gần 1 thế kỷ, kể từ ngày báo Thanh niên ra số đầu tiên, tôi vẫn cảm nhận được hơi ấm bàn chân của Bác và các vị cách mạng tiền bối.

Là nhà báo chiến sĩ, vinh dự được làm việc tại các cơ quan báo chí lớn: báo Quân khu 7 (kế tục sự nghiệp của báo Quân Giải phóng Miền Nam sau tháng 4-1975); báo Quân đội Nhân dân (tờ báo do chính Bác Hồ đặt tên); báo Sài Gòn giải phóng (tờ báo của Đảng bộ, chính quyền, diễn đàn của nhân dân TP mang tên Bác), tôi cảm nhận sâu sắc về chủ trương, đường lối hoạt động báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu.

Trung úy Trần Thế Tuyển (thứ 2 từ trái) cùng đồng nghiệp thời làm phóng viên chiến trường biên giới Tây Nam 1979 -Ản : Đỗ Kết

Báo chí là mặt trận, nhà báo là chiến sĩ 

Bác Hồ đã nhiều lần căn dặn những người làm báo như thế. Đó là mặt trận tư tưởng. Từ thực tiễn cách mạng, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, trước khi hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản VN (3-2-1930) đã chú trọng mặt trận chính trị tư tưởng, nòng cốt là công tác tuyên truyền cách mạng, vận động quần chúng. Cùng với việc mở lớp huấn luyện cho hội viên tổ chức ”VN cách mạng đồng chí Hội”, Nguyễn Ái Quốc chú trọng công tác tuyên truyền cách mạng . Ngày 21-6-1925 báo Thanh niên do Người sáng lập ra số đầu tiên. Tư tưởng này của Bác Hồ còn thể hiện khi Người chỉ đạo thành lập tổ chức tiền thân của QĐND Việt Nam hiện nay- Đội VN tuyên truyền Giải phóng quân. Trước hết là tuyên truyền, sau đó mới là vũ trang. Vì thế, Bác chỉ thị thành lập tờ báo chiến sĩ trước khi thành lập tờ báo của BCHTW Đảng. Ngày 20-10-1950, chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên cho tờ báo của quân đội ta. Người nói: “Tờ báo của quân đội nhân dân thì lấy tên là Quân đội nhân dân”. 

Tôi có vinh dự gần 15 năm được công tác tại báo QĐND (1988-2003) giữa lúc cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, phía Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế với đất nước Campuchia diễn ra phức tạp càng thấm nhuần lời dạy của Bác. Theo quan điểm của Bác, báo chí nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý nhà nước không chỉ có chức năng thông tin mà điều quan trọng phải có tính định hướng dư luận, tổ chức xây dựng thực lực chính trị phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam XHCN. 

Từ thực tiễn làm báo gần nửa thế kỷ, tôi càng thấm thía lời dạy giản dị mà cao quý của Người. Bác Hồ dạy: trước khi viết bài nên trả lời câu hỏi: Viết để làm gì? Viết cho ai và viết như thế nào? 

Sau này, làm người đứng đầu cơ quan báo chí lớn của TP HCM (báo SGGP) thấm nhuần tư tưởng và phong cách làm báo của Người, chúng tôi chú trọng chất lượng thông tin. Phải chính xác, kịp thời và đặc biệt quan trọng tính định hướng dư luận; góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng đạo đức của người làm báo. 

Xây dựng hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho báo chí phát triển thời hội nhập 

Bên cạnh việc trực tiếp ”tác nghiệp” ở các cơ quan báo chí nòng cốt hư nói ở trên, tôi có lúc công tác tại cơ quan quản lý nhà nước về báo chí (Cục báo chí thuộc Bộ VHTT và Bộ TTTT). Có dịp đi nghiên cứu, học tập hoạt động báo chí ở một số nước như: Thuỵ Điển, Trung Quốc, Nhật Bản, Úc, Niu Di Lân, Thái Lan…, tôi nhận thấy mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ có thể chế chính trị khác nhau và đương nhiên cơ chế tổ chức và vận hành báo chí khác nhau. Từ hiện thực phong phú, đa dạng ấy, tôi càng nhận thức sâu sắc  quan điểm và cơ chế hoạt động báo chí theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Quan điểm cơ bản ấy là báo chí phục vụ nhiệm vụ cách mạng; đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng và quản lý của nhà nước. Báo chí, văn nghệ là một mặt trận . Văn nghệ sĩ và người làm báo là chiến sĩ trên mặt trận ấy . 

Công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo cách nay 30 năm đã thu được thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử. Theo đà ấy, báo chí cách mạng nước ta đã không ngừng đổi mới đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ mới. Luật Báo chí do Quốc hội thông qua từ năm 2016, đến nay đã bộc lộ sự bất cập so với thực tiễn. Đặc biệt, khi Đảng ta chủ trương phát động cuộc cách mạng mới về tổ chức tinh gọn bộ máy; cũng như điều chỉnh địa giới, giảm thiểu trung gian, giải phóng sức sản xuất, theo chúng tôi phải đổi mới căn bản việc lãnh đạo và quản lý báo chí . Chủ trương sửa đổi Hiến pháp năm 2013 và sửa đổi một số điều của các luật, trong đó có luật báo chí là điều cần thiết. Sửa đổi hoặc xây dựng luật báo chí mới cần quán triệt lời dạy của Bác Hồ: dĩ bất biến, ứng vạn biến.

Dĩ bất biến là báo chí nước ta phải phục vụ lợi ích đất nước, dân tộc: phát huy quyền tự do ngôn luận của nhân dân; bảo vệ thành quả cách mạng: bảo vệ tinh hoa văn hoá của dân tộc…

Ứng vạn biến là xây dựng hành lang pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho báo chí phát triển trong ”kỷ nguyên vươn mình” hiện đại hoá, công nghiệp hoá và hội nhập quốc tế.

TP. Hồ Chí Minh, 6-2025
TTT