(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) - Phú Thọ - Đất Tổ Vua Hùng là miền đất cội nguồn của dân tộc Việt Nam, là nơi gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và nhiều di sản văn hoá đặc sắc. Bởi thế, hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trên quê hương Đất Tổ là việc làm hết sức có ý nghĩa, luôn được Đảng, chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp tỉnh quan tâm.

Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch (áo đen giữa hàng thứ 2) sau buổi biểu diễn hát Xoan trình diễn tại Triển lãm di sản văn hóa và danh thắng Việt Nam tại Hải Phòng tháng 11.2025

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đã và đang được các nhà sử học, khảo cổ học, các nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình, nghiên cứu quan tâm. Đối với người Việt, Phú Thọ không chỉ là một địa danh địa lí mà còn là biểu tượng văn hoá - lịch sử. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, các di tích gắn với truyền thuyết dựng nước, lễ hội Đền Hùng hay các làn điệu dân ca như Hát Xoan, Hát Ghẹo đều là những thành tố bền vững của bản sắc dân tộc. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị này mang ý nghĩa lớn lao, bảo vệ văn hóa Đất Tổ là bảo vệ các di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận và vinh danh .

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trên quê hương Đất Tổ, trước hết, là giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, gìn giữ cội nguồn để thế hệ hôm nay hiểu được tổ tiên đã sinh sống, lao động và xây dựng quê hương đất nước như thế nào. Văn hoá chính là sợi dây liên kết các thế hệ, là điểm tựa tinh thần trong quá trình phát triển. Văn hoá còn có vai trò giáo dục truyền thống. Lễ hội Đền Hùng với tinh thần “Uống nước nhớ nguồn” đã trở thành dịp để con cháu cả nước hướng về cội nguồn.

Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng ba

Những di sản như Hát Xoan, hát Ghẹo không chỉ là nghệ thuật trình diễn mà còn là bài học về đạo lý làm người, về chữ TRUNG, chữ HIẾU… về sự gắn kết và cố kết cộng đồng; khiến cho đời sống tinh thần phát triển và niềm tự hào dân tộc được nhân lên

Không thể không tự hào khi Phú Thọ hiện có hai di sản văn hoá phi vật thể được UNESCO công nhận: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Để bảo tồn các di sản này, tỉnh đã mở rộng các câu lạc bộ dân ca, tổ chức lớp truyền dạy Hát Xoan cho thiếu nhi ở nhiều địa phương, đồng thời hỗ trợ nghệ nhân trong công tác đào tạo thế hệ kế cận.

Không thể không tự hào khi văn hoá truyền thống ngày nay còn đóng góp vào phát triển du lịch, từ đó thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương. Một Đất Tổ giàu bản sắc chính là nền tảng để Phú Thọ trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Đặc biệt vào dịp đầu năm, dịp lễ hội tri ân, tưởng nhớ các Vua Hùng. Trong nhiều năm qua, lãnh đạo tỉnh Phú Thọ đã triển khai nhiều hoạt động nhằm gìn giữ và lan toả các giá trị văn hoá truyền thống.Trước hết, công tác bảo tồn di tích lịch sử văn hoá. Khu Di tích lịch sử Đền Hùng,  Trung tâm văn hoá tâm linh của cả nước thường xuyên được trùng tu, bảo vệ, quản lý một cách khoa học. Các đền, chùa, lăng Hùng Vương được đầu tư sửa chữa, tôn tạo, nâng cấp hệ thống hạ tầng nhưng vẫn giữ nguyên nét cổ kính, tôn nghiêm. Bên cạnh đó, nhiều di tích khác như đền Mẫu Âu Cơ (Hạ Hòa cũ), đền Lăng Sương (Huyện Thanh Thủy cũ) và  đền Tam Giang (Thành phố Việt Trì cũ)… cũng được khảo sát, phục dựng, góp phần hoàn thiện bức tranh văn hoá cội nguồn trầm mặc, linh thiêng.

Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu, sưu tầm và phục dựng phong tục, lễ hội truyền thống ở các làng quê, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và gắn kết cộng đồng và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh Hát Xoan, phong tục thờ Mẫu, hát Ghẹo, các trò diễn dân gian, nghi thức lễ hội truyền thống tại nhiều làng quê cũng được quan tâm bảo lưu. Tỉnh đã tổ chức công tác sưu tầm, số hoá và ghi chép lại các nghi lễ, các bài hát dân ca để lưu giữ lâu dài.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn, Phú Thọ còn nỗ lực phát huy giá trị văn hoá trong thực tiễn đời sống. Phát huy giá trị văn hoá trong phát triển du lịch và đời sống hiện đại. Lễ hội Đền Hùng được tổ chức quy mô mỗi năm, kết hợp với nhiều hoạt động như hội trại văn hoá, trình diễn dân gian, triển lãm văn hoá, nghệ thuật, thu hút hàng triệu lượt du khách.

Phú Thọ còn chủ động tham gia các sự kiện giao lưu quốc tế, quảng bá văn hoá ra thế giới; giới thiệu Hát Xoan, trưng bày ảnh và tư liệu về tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, qua đó nâng cao vị thế của văn hoá Đất Tổ trên bản đồ di sản nhân loại và hình ảnh Đất Tổ trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn đối với du khách trong và ngoài nước.

Nhìn chung, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc ở Phú Thọ đã góp phần gìn giữ bản sắc Việt Nam, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Bảo tồn văn hoá không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn của mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, những người sẽ tiếp tục viết tiếp lịch sử quê hương. Hưởng ứng những hoạt động ý nghĩa đó của tỉnh, Trung tâm nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc tỉnh Phú Thọ, trong những năm qua đã triển khai khá nhiều hoạt động như biểu diễn văn hóa, văn nghệ các dân tộc; hội thảo khoa học, nghiên cứu đề tài khoa học; xuất bản tập san, viết nhiều bài nghiên cứu có giá trị đăng tải trên các báo, tạp chí trung ương và địa phương. Bên cạnh đó là các hoạt động điền dã, tham quan, giao lưu, kết nghĩa … để hiểu sâu hơn về những di tích lịch sử trên quê hương Đất Tổ và các vùng lân cận, các tỉnh bạn, ngõ hầu trau dồi khả năng nghiên cứu, trau dồi tình cảm và niềm tự hào chính đáng với quê hương đất nước. Hoạt động để lại ấn tượng nhiều nhất trong nhũng năm qua là biêu diễn văn hóa, văn nghệ tại Đền Hùng vào dịp giỗ Tổ hàng năm. Được sự quan tâm và tạo điều kiện của lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; của Liên hiệp các Hội KHKT tỉnh, của các cơ quan chức năng có liên quan, hoạt động này đã đạt được những thành tựu đáng kể. Năm đầu tiên, quy mô chủ yếu gói gọn trên địa bàn tỉnh; những năm sau, có sự tham  gia của nhiều Trung tâm bạn và năm 2024 có 14 tỉnh, thành phố (tinh theo đơn vị hành chính cũ) tham gia biểu diễn. Buổi khai mạc đã đón được lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo ngành và nhiều nghệ nhân danh tiếng tham gia. Các tiết mục trình diễn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, đạt được kết quả tốt đẹp; để lại ấn tượng khá sâu sắc trong lòng độc giả và du khách thập phương. Khi đạo diễn, biên tập, trình diễn hoặc cổ vũ cho các tiết mục văn nghệ đặc sắc, mỗi nghệ sỹ luôn mang theo vào từng lời ca, điệu múa ý thức của công dân yêu nước, ý thức của những người con may mắn được sinh ra, lớn lên, làm việc, cống hiến  và làm đẹp cho quê hương Đất Tổ.

Tất cả các hoạt động của tỉnh nói chung và Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc nói riêng đều nhằm mục đích nâng cao, vun đắp và phát huy giá trị văn hóa của nét đẹp truyền thống quê hương. Những năm tiếp theo, chắc chắn tỉnh Phú Thọ tiếp tục thực hiện các họat động thiết thực, có ý nghĩa và giàu giá trị nhân văn như: Tôn trọng và thực hành các giá trị văn hoá truyền thống; tham gia giữ gìn di tích, góp phần xây dựng và bảo tồn môi trường văn hoá; tìm hiểu lịch sử quê hương, quảng bá mạnh mẽ các làn điệu dân ca, các phong tục đẹp và chủ động giới thiệu văn hoá Đất Tổ đến bạn bè trong và ngoài nước.

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc trên quê hương Đất Tổ không chỉ là gìn giữ quá khứ mà còn là gìn giữ linh hồn dân tộc, là nền tảng để Phú Thọ phát triển bền vững. Những di sản như Đền Hùng, Hát Xoan hay tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không chỉ thuộc về Phú Thọ mà thuộc về toàn thể người Việt Nam. Vì vậy, mỗi người hôm nay cần chung tay gìn giữ và lan toả, để bản sắc văn hoá Đất Tổ mãi mãi trường tồn, trở thành niềm tự hào của dân tộc trong quá trình hội nhập và phát triển.

Bài, ảnh: Đỗ Nguyên Thương