TÔ HOÀNG
(Sưu tầm và chuyển ngữ từ tiếng Nga)

Đã từng tham gia cuộc Chiến tranh chống Phát xít Đức (1941-1945), dưới thời Stalin. Sau chiến tranh bị áp chế đi đày tại Siberi, Aleksandr Solznhenitsyl đã trở thành nhà văn nổi tiếng với các tác phẩm như “Một ngày của Ivan Denisovist”, “Quần đảo Gulas “… lên án chế độ độc tài chuyên chế thời Xô Viết. Bỏ nước Nga, sang sống ở Phương Tây và Mỹ mong tìm được thế giới như mong đợi. Nhưng rồi Aleksandr Solznhenisyl cũng phải trở về Nga vào đầu những năm 1990, để cuối cùng tìm đức tin và lời giải thích ở Chính thống giáo.

Bài phát biểu dưới đây của nhà văn cũng đã cách nay 43 năm. Tình cờ tìm được, xin giới thiệu với các bạn để hiểu thêm những trải nghiệm, những suy ngẫm và tiên đoán của ông vẫn còn có giá trị đến tận hôm nay…

(Tiếp theo – Phần 2) 

Có nên nhắc bạn nhớ rằng sự can đảm gục ngã đã từ lâu được coi là dấu hiệu đầu tiên của sự kết thúc?

Khi các quốc gia phương Tây hiện đại thành lập, nguyên tắc được xác quyết là: chính phủ phải phục vụ con người, và con người sống trên trái đất để có tự do và phấn đấu cho hạnh phúc (ví dụ, xem Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ). Quả là trong những thập kỷ gần đây,những tiến bộ kỹ thuật và xã hội đã biến điều mong đợi thành hiện thực: nhà nước đã để mắt tới phúc lợi. Mỗi công dân nhận được quyền tự do như mong ước và số lượng cũng như chất lượng của các lợi ích vật chất mà theo lý thuyết, lẽ ra sẽ đảm bảo hạnh phúc của họ - trong khi sự hiểu biết ngày một giảm như những gì được tạo ra trong thập kỷ ấy. (Chỉ thiếu một chi tiết tâm lý: khao khát liên tục có nhiều hơn, tốt hơn và cuộc đấu tranh dữ dội cho điều này đã in sâu trên khuôn mặt nhiều người phương Tây bởi sự lo lắng và thậm chí bởi nỗi áp nén, mặc dù những biểu hiện này thường được che giấu cẩn thận. Sự cạnh tranh tích cực, căng thẳng đã thâu tóm mọi suy nghĩ của con người và hoàn toàn không mở ra sự phát triển tự do tinh thần). Sự độc lập của con người được bảo đảm bởi nhiều dạng áp chế của nhà nước; được bảo đảm bảo bởi nhiều sự tiện nghi mà thế hệ cha và ông họ không hình dung được. Đã xuất hiện một cơ hội giáo dục những người trẻ trong những lý tưởng này, kêu gọi và chuẩn bị cho họ sự thịnh vượng về thể chất, hạnh phúc,về sự sở hữu mọi vật dụng, tiền bạc, sự nhàn hạ, niềm vui tự do gần như không giới hạn – nhưng bây giờ ai đây, vì cơn cớ gì, tại sao lại phải từ bỏ tất cả những điều này và mạo hiểm mạng sống quý giá của mình để bảo vệ lợi ích chung, và đặc biệt là trong trường hợp mơ hồ khi an ninh của người dân của chính xứ sở mình lại cần được bảo vệ ở một đất nước xa xôi nhường ấy ? Ngay cả về mặt sinh học người ta cũng biết rằng thói quen vươn đến một cuộc sống thỏa mãn nhu cầu cao cũng không phải là một ưu thế cho mỗi vật thể sống. Ngày hôm nay, ngay trong cuộc sống của xã hội phương Tây, sự sung túc đã bắt đầu lộ ra cái mặt nạ hủy diệt

Phù hợp với những mục tiêu của nó, xã hội phương Tây đã chọn cho mình hình thức tồn tại, mà tôi tạm gọi là hợp pháp. Ranh giới của quyền hạn và quyền con người đáng được hưởng (rất rộng) được xác định bởi một hệ thống luật. Trong trạng thái pháp lý, trong sự dịch chuyển và tùy cơ ứng biến, người phương Tây đã có được kỹ năng và tính kiên định tuyệt vời. (Tuy nhiên, luật phức tạp đến mức một người bình thường chịu bất lực khi hành động mà không có sự hỗ trợ của các chuyên gia.). Bất cứ một xung đột nào cũng đều được giải quyết theo luật - và đây là quyết định cao nhất. Nếu một người đã có quyền về mặt pháp lý thì không cần yêu cầu gì cao hơn nữa. Sau đó, cũng không một ai có thể chỉ cho anh ta chỗ chưa hoàn bị của cái quyền  anh ta đáng được hưởng, khiến anh ta phải tự kiềm chế,phải từ bỏ quyền lợi của mình, phải van xin mọi sự thương sót, mọi hành động liều lĩnh vô tư - điều này quả là đáng nực cười. Khó có thể tìm thấy khả năng tự kiềm chế: mọi người đều nỗ lực hướng tới sự cơi nới, trong khi khung pháp lý đã quá cứng ngắc. (Các công ty dầu mỏ xét về mặt luật pháp hoàn toàn không bị cấm đoán khi mua một phát minh về một loại năng lượng mới và để phát minh ấy nằm ngủ yên trong kho. Luật pháp cũng không cấm đoán những thực phẩm bị nhiễm độc khi kéo dài thời hạn xử dụng. Bởi người tiêu thụ có quyền tự do không mua những thực phẩm ấy cơ mà!  

Một xã hội mà không có những thước đo nào khác nữa ngoài luật pháp thì xã hội ấy cũng rất ít xứng đáng với con người. (Vỗ tay). Một xã hội dựa trên luật pháp,mà không hành động cao hơn thế,xã hội ấy cũng chỉ sử dụng một cách yếu ớt tầm cao năng lực con người. Luật pháp quá lạnh lùng và rất hình thức để gây ảnh hưởng có lợi cho xã hội. Khi tất cả cuộc sống đều tràn ngập các mối quan hệ pháp lý, một bầu không khí tầm thường về tinh thần,làm mất đi những chuyến cất cánh tốt nhất của con người lập tức sẽ nẩy sinh.(Vỗ tay).

Trước những thử thách của thế kỷ đầy đe dọa   sắp tới, sẽ không thể đơn giản chút nào nếu chỉ biết dựa vào những cây gậy chống pháp lý.

Trong xã hội phương Tây ngày nay, sự mất cân bằng đã mở ra giữa tự do cho những hành động tốt và tự do cho những hành động xấu. Và một chính khách muốn thực hiện một công việc sáng tạo lớn cho đất nước của mình buộc phải đi những bước thận trọng, thậm chí rụt rè, anh ta liên tục bị bao phủ bởi hàng ngàn nhà phê bình vội vàng (và vô trách nhiệm), anh ta liên tục bị báo chí và quốc hội níu kéo lại. Anh ta cần chứng minh sự hoàn hảo cao và sự công minh của từng bước. Trên thực tế, một người xuất chúng, vĩ đại, với những biện pháp bất ngờ khác thường, hoàn toàn không thể xuất hiện - ngay từ đầu họ sẽ thay thế mười chuyến đi cho anh ta. Vì vậy, sự tầm thường chiến thắng dưới chiêu bài hạn chế dân chủ.

Sự suy yếu của quyền lực hành chính ở mọi nơi có sẵn và miễn phí, và tất cả các quyền lực của các nước phương Tây đã suy yếu rõ rệt. Việc bảo vệ các quyền của cá nhân đã được thực hiện đến mức cực độ mà bản thân xã hội đã trở nên vô phương tự vệ (vỗ tay ).... từ các cá nhân khác, và ở phương Tây đã đến lúc không còn bảo vệ quá nhiều quyền của con người như nghĩa vụ của họ. (vỗ tay)

Ngược lại, tự do phá hủy, tự do vô trách nhiệm đã giành được phạm vi rộng lớn nhất. Xã hội hóa ra được bảo vệ một cách yếu ớt khỏi vực thẳm sa ngã của con người, chẳng hạn như khỏi sự lạm dụng tự do truyền bá bạo lực đạo đức chống ở tuổi thanh niên,đạo loại như phim có nội dung khiêu dâm, tuyên truyền bạo lực hoặc ma quỷ (vỗ tay): tất cả đều xếp vào lĩnh vực tự do và về lý thuyết được cân bằng với quyền tự do của một tuổi trẻ không nhận thức được chúng. Vì vậy, cuộc sống theo luật hóa ra là không có khả năng  tự bảo vệ mình khỏi cái ác đang ăn mòn.

Chúng ta có thể nói gì về khoảng trống tối đen  của tội phạm trực tiếp? Chiều rộng của khung pháp lý (đặc biệt là của Mỹ) không chỉ khuyến khích tự do cá nhân, mà còn khuyến khích cả một số tội ác của nó, tạo cho tội phạm cơ hội không bị trừng phạt hoặc còn nhận được sự khoan hồng không đáng có trong sự ủng hộ của hàng nghìn những người bảo vệ công chúng kia. Nếu ở đâu nhà cầm quyền tiến hành tiêu diệt triệt để chủ nghĩa khủng bố, công chúng ngay lập tức tố cáo họ đã vi phạm quyền công dân của bọn cướp ( Vỗ tay ) Có thể nêu ra đây rất nhiều ví dụ tương tự.

Toàn bộ thiên hướng tạo sự tự do đối với cái ác đã dần dần hình thành, nhưng cơ sở chính của nó, rõ ràng, được đặt cơ sở bởi khái niệm nhân đạo nhân văn rằng con người, chủ nhân của thế giới này không mang trong mình điều xấu; mọi tệ nạn của cuộc sống chỉ đến từ hệ thống xã hội không đúng đắn, cần được điều chỉnh. Thật kỳ lạ, ở phương Tây nơi những điều kiện xã hội tốt nhất đã đạt được,thế mà tội phạm không nghi ngờ gì còn cao hơn nhiều so với xã hội Xô Viết.

Báo chí đương nhiên cũng được hưởng quyền tự do rộng rãi nhất (tôi sẽ dùng từ này xa hơn, bao gồm toàn bộ các phương tiện truyền thông). Nhưng bằng cách nào?

Một lần nữa: nếu chỉ không vượt qua khuôn khổ pháp lý, nhưng không có bất kỳ trách nhiệm đạo đức thực sự nào đối với việc bóp méo, đối với sự thay đổi tỷ lệ. Nhà báo và tờ báo có trách nhiệm gì với công chúng đọc hay với lịch sử? Nếu họ dẫn dắt công chúng với thông tin không chính xác hoặc kết luận sai trái, thậm chí góp phần vào sai phạm của nhà nước, thì liệu có trường hợp nào sau này của nhà báo này, tờ báo kia được người đọc tha thứ?  Không, nó sẽ làm giảm giá bán. Trong trường hợp như vậy, nhà nước có thể thua, nhưng nhà báo luôn ra sân khô khan. Nhiều khả năng bây giờ anh ta sẽ viết ngược lại cái cũ với cái mới.

Nhu cầu cung cấp thông tin có thẩm quyền tức thì buộc chúng ta phải lấp đầy khoảng trống bằng những phỏng đoán, thu thập những tin đồn và giả thiết sẽ không bao giờ bác bỏ được, nhưng sẽ đọng lại trong trí nhớ của quần chúng. Bao nhiêu nhận định vội vàng, thiếu thận trọng, thiếu chín chắn, sai lầm được thể hiện hàng ngày, đánh lừa tâm trí người đọc - và cứ thế họ đóng băng! (Appl.) Báo chí có khả năng mô phỏng dư luận và giáo dục nó một cách tàn tệHoặc là một Herostratus vinh quang cho những kẻ khủng bố được tạo ra, sau đó ngay cả bí mật quốc phòng của đất nước của họ bị tiết lộ, sau đó họ can thiệp vào cuộc sống cá nhân của những người nổi tiếng với khẩu hiệu: "Mọi người có quyền biết mọi thứ." (vỗ tay ).(Khẩu hiệu sai lầm của thời đại giả dối: cao hơn nhiều là quyền bị mất của con người không được biết, không được làm tắc nghẽn tâm hồn thiêng liêng của họ bằng những câu chuyện phiếm, tầm phào, những điều vô nghĩa vu vơ. (vỗ tay). Con người của việc làm chân chính và có ý nghĩa cuộc sống không cần đến luồng thông tin quá nặng nề này.)

Sự hời hợt và vội vàng - căn bệnh tâm thần của thế kỷ 20 - được báo chí nêu rõ nhất. Chống chỉ định báo chí phải đi sâu vào vấn đề, không đúng bản chất của nó, chỉ đưa ra những công thức giật gân. Sự hời hợt và vội vàng - căn bệnh tâm thần của thế kỷ 20 - được báo chí nêu rõ nhất. Việc báo chí vào sâu vấn đề là chống chỉ định, nó không đúng bản chất của nó, nó chỉ chộp giật những công thức giật gân.

Và với tất cả những phẩm chất đó, báo chí đã trở thành lực lượng chủ yếu của các nhà nước phương Tây, vượt qua cả quyền lực của cơ quan hành pháp, lập pháp và tư pháp. Và trong khi đó: theo luật bầu cử nào cô ấy được bầu và cô ấy phải chịu trách nhiệm cho ai? Nếu ở phương Đông cộng sản, một nhà báo được công khai bổ nhiệm làm quan chức chính phủ, thì ai đã chọn các nhà báo phương Tây cho nhà nước quyền lực của họ? trong bao lâu và với những quyền hạn nào?

Và một điều ngạc nhiên nữa đối với một người đến từ phương Đông độc tài toàn trị, với sự thống nhất chặt chẽ của báo chí: báo chí phương Tây nói chung cũng bộc lộ một chiều hướng cảm thông chung (ngọn gió của thế kỷ), được thừa nhận chung là ranh giới phán xét cho phép, và có thể là lợi ích chung của công ty, và tất cả những điều này hoạt động cùng nhau không phải là cạnh tranh, mà là đồng nhất. Quyền tự do không bị gò bó tồn tại đối với bản thân báo chí, nhưng không có đối với độc giả (vỗ tay). Báo chí chỉ truyền đạt những ý kiến ​​không mâu thuẫn với ý kiến ​​của chính mình và của phương hướng chung này một cách khá sinh động và sâu sắc.

Không có bất kỳ sự kiểm duyệt nào ở phương Tây, việc lựa chọn tỉ mỉ những suy nghĩ thời thượng từ những suy nghĩ không hợp thời được thực hiện - và những suy nghĩ sau này, mặc dù không bị ai cấm, không có con đường thực sự trên báo chí định kỳ, qua sách báo, hoặc từ các khoa đại học. (vỗ tay ) Tinh thần của các nhà nghiên cứu là tự do về mặt pháp lý - nhưng được đóng khung bởi các thần tượng của thời trang ngày nay. Không phải bằng bạo lực trực tiếp, như ở phương Đông, mà bởi sự lựa chọn thời trang này, bởi nhu cầu thỏa mãn các tiêu chuẩn của đại chúng, những cá nhân có tư duy độc lập nhất bị loại bỏ khỏi sự đóng góp của họ cho cuộc sống cộng đồng, và những đặc điểm nguy hiểm của hành vi bầy đàn xuất hiện, điều này che khuất hiệu quả phát triển. Ở Mỹ, tôi nhận được những lá thư những người rất thông minh, một giáo sư của một trường đại học ở tỉnh xa, người sẽ làm rất nhiều để làm mới và cứu đất nước của mình - nhưng đất nước không thể nghe thấy anh ta: truyền thông sẽ không đưa tin về anh ta. Điều này tạo ra định kiến ​​số đông mạnh mẽ, mù quáng, rất nguy hiểm trong thời đại năng động của chúng ta. Ví dụ, sự hiểu biết ảo tưởng về tình hình thế giới hiện tại là một cái vỏ hóa đá quanh đầu đến nỗi không một tiếng nói nào của con người từ 17 quốc gia Đông Âu và Đông Á có thể xuyên qua nó, mà sẽ chỉ phá vỡ những biến cố không thể tránh khỏi của nó.

Tôi đã liệt kê một số đặc điểm của cuộc sống phương Tây khiến một người đã đến thế giới này một lần nữa phải kinh ngạc. Các khía cạnh và mục tiêu của bài phát biểu này không cho phép chúng tôi tiếp tục xem xét: làm thế nào những đặc điểm này của xã hội phương Tây được phản ánh trong các khía cạnh quan trọng của sự tồn tại quốc gia như giáo dục tiểu học, giáo dục đại học về nhân văn và nghệ thuật.

Đương nhiên ngay cả báo chí cũng được hưởng quyền tự do rộng rãi nhất (tôi sẽ dùng từ này xa hơn, bao gồm toàn bộ giới truyền thông). Nhưng bằng cách nào?

Một lần nữa, nếu dường như chỉ không được phép vượt qua khuôn khổ pháp lý, nhưng không có bất kỳ trách nhiệm đạo đức thực sự nào về việc bóp méo hay thay đổi tùy tiện tỷ lệ thì sẽ ra sao đây?

Nhà báo và tờ báo có trách nhiệm gì với công chúng bạn đọc hay trước lịch sử không? Nếu họ dẫn dắt dư luận xã hội vào con đường sai trái với những thông tin không chính xác hoặc những kết luận không đúng, thậm chí góp phần vào sai phạm của nhà nước, thì liệu có trường hợp nào sau này nhà báo hay tờ báo được công chúng cảnh tỉnh? Không, điều đó sẽ làm giảm ấn bản. Trong trường hợp tương tự, nhà nước có thể chịu tổn thất, nhưng nhà báo bước ra khỏi cuộc vẫn ngon lành. Nói đúng ra bây giờ anh ta sẽ viết cái mới ngược lại với cái cũ.

Nhu cầu cấp thiết phải có những thông tin chớp nhoáng được bảo chứng buộc anh ta phải lấp đầy khoảng trống bằng những phỏng đoán, khi thu nạp những tin đồn và những giả thiết mà sau đó sẽ không bao giờ bác bỏ được, nhưng sẽ đọng lại trong trí nhớ của mọi người. Bao nhiêu nhận định vội vàng, thiếu thận trọng, thiếu chín chắn, sai lầm được thể hiện hàng ngày sẽ đánh lừa tâm trí người đọc - và cứ thế đóng băng! (vỗ tay). Báo chí có khả năng và biết mô phỏng dư luận xã hội và nuôi dưỡng dư luận ấy một cách sai lệch. Lúc thì tạo những vinh quang giả tạo cho bọn khủng bố, lúc thì làm như phát lộ được những bí mật quốc phòng của đất nước mình, lúc thì trơ trẽn can thiệp vào cuộc sống cá nhân của những người nổi tiếng với khẩu hiệu: "Mọi người có quyền biết mọi thứ." (vỗ tay) của đất nước họ bị tiết lộ (khẩu hiệu giả dối của thế kỷ giả dối: những lợi lộc mà con người bị tước đoạt còn nhiều hơn nữa, không nên để họ biết, không được làm tắc nghẽn tâm hồn thiêng liêng của họ bằng những câu chuyện phiếm, tầm phào, những điều vô nghĩa vu vơ. (vỗ tay). Con người của những việc làm chân chính và của một cuộc sống có ý nghĩa không cần đến những luồng thông tin quá nặng nề này).

Thái độ hời hợt và sự vội vàng - căn bệnh tâm lý của thế kỷ 20 – càng được biểu hiện rõ rệt trong lãnh vực báo chí. Việc báo chí đi sâu vào vấn đề là điều không tưởng, nó không đúng bản chất của nó, nó chỉ lưu tâm tới những gì giật gân.

Và với tất cả những phẩm chất như thế, báo chí đã trở thành lực lượng chủ yếu của các nhà nước phương Tây, vượt qua cả quyền lực của cơ quan hành pháp, lập pháp và tư pháp. Xin được hỏi ngay, theo điều luật nào để biết báo chí được cử ra là đại diện cho ai? Nếu ở phương Đông cộng sản, một nhà báo được công khai bổ nhiệm như một quan chức chính quyền, thì ai đã chọn các nhà báo phương Tây vào bộ máy quyền lực? Và trong bao lâu với những quyền hạn nào?

Và còn một điều ngạc nhiên nữa đối với một người đến từ phương Đông độc tài toàn trị, nơi ngự trị sự đơn giọng chặt chẽ của báo chí: Báo chí phương Tây nói chung cũng bộc lộ ra khuynh hướng thiện cảm (ngọn gió của thế kỷ), với những giới hạn đã được thừa nhận của những phán xét, và có thể là với cả lợi lộc chung của công ty, và tất cả những điều này hoạt động cùng nhau không phải là cạnh tranh mà là thống nhất. Tự do không bị gò bó tồn tại đối với bản thân báo chí, nhưng không có đối với người đọc (vỗ tay). Một cách khá sinh động và sáng tạo báo chí chỉ truyền đạt những gì không mâu thuẫn với chính kiến và khuynh hướng chung của chính báo chí.

Việc lựa chọn tỉ mỉ những suy nghĩ thời thượng từ những suy nghĩ không thời thượng khiến cho không có bất kỳ sự kiểm duyệt báo chí nào ở phương Tây.Tuy vậy những gì không thời thượng, mặc dù không bị ai cấm, cũng không thể tìm được đường đến với báo chí định kỳ, đến với sách hay các khoa giảng dạy tại các trường đại học (vỗ tay). Hồn cốt các nhà nghiên cứu của các bạn được bảo đảm tự do về mặt pháp lý - nhưng bị đóng khung bởi các thần tượng đang ngự trị. Không phải bằng bạo lực trực tiếp, như ở phương Đông, nhưng bằng sự lựa chọn thời thượng này, bằng việc nhu cầu thỏa mãn các chuẩn mực của số đông, những cá nhân có tư duy độc lập nhất bị gạt bỏ sự đóng góp của họ cho cuộc sống cộng đồng, và những đặc điểm nguy hiểm của hành vi bầy đàn xuất hiện, che lấp hiệu quả phát triển. Ở Mỹ, tôi hay nhận thư từ của những người rất thông minh, một giáo sư nào đó ở một trường đại học tỉnh xa, người có thể đóng góp rất nhiều vào công cuộc đổi mới và cứu rỗi đất nước của các bạn, nhưng đất nước không thể nghe thấy lời khuyên nhủ của ông truyền thông sẽ không đón nhận ý kiến của ông ta. Và như thế sẽ hình thành định kiến của số đông mạnh mẽ, mù quáng, gây nên hiểm họa trong thời đại năng động của chúng ta. Ví dụ, sự hiểu biết ảo tưởng về tình hình thế giới hiện tại trở thành cái mũ đá chụp lên đầu đến mức không một tiếng nói nào của con người từ 17 quốc gia Đông Âu và Đông Á có thể xuyên qua, khiến mọi sự biến không tránh khỏi sẽ rơi vào thinh không.

Tôi đã liệt kê một số đặc điểm của cuộc sống phương Tây khiến những ai ở thế giới này chắc sẽ kinh ngạc. Số dòng, số trang và mục đích của bài phát biểu này không cho phép chúng tôi tiếp tục mổ sẻ thêm để biết những đặc điểm như thế của xã hội phương Tây được phản ánh như thế nào trong các mặt quan trọng của sự tồn tại quốc gia như giáo dục tiểu học, giáo dục đại học và trong lĩnh vực nhân văn, nghệ thuật.

Hầu hết mọi người đều thừa nhận rằng phương Tây đang chỉ cho toàn thế giới thấy một con đường phát triển kinh tế thuận lợi, tuy gần đây đã bị cản trở bởi sự lạm phát hỗn loạn. Và nhiều người sống ở phương Tây không hài lòng với xã hội của họ, coi thường nó hoặc trách móc rằng nó không còn tương ứng với độ chín của một nhân loại đã trưởng thành.

Nhưng nếu ai hỏi tôi, tôi có muốn gợi ý cho đất nước Nga của mình hình mẫu xã hội phương Tây hôm nay không, tôi sẽ buộc phải trả lời thẳng thắn: không, tôi không thể giới thiệu xã hội các bạn như một mẫu hình cho việc cải tạo xã hội của chúng tôi. Đối với những gì mà xã hội chúng tôi phải gánh chịu trong thế kỷ này, hệ thống phương Tây đã ở dạng kiệt quệ về mặt tinh thần hiện nay dường như không có gì hấp dẫn. Ngay cả những gì được liệt kê, được làm om xòm về cuộc sống của bạn cũng vô cùng đáng thất vọng.

Có một thực tế không có gì đáng nghi ngờ: những biện pháp làm thư giãn tính cách người ở phương Tây và củng cố chúng ở phương Đông. Trong sáu thập kỷ, dân tộc chúng tôi và ba thập kỷ các dân tộc ở Đông Âu đã trải qua một trường học tinh thần vượt xa kinh nghiệm của phương Tây. Cuộc sống khó khăn và những áp bức sinh tử đã buộc các cộng đồng dân tộc ấy phát triển tính cách mạnh mẽ, sâu sắc và thú vị hơn so với cuộc sống thịnh vượng, quy củ của phương Tây. Chính vì thế, đối với xã hội của chúng tôi, việc hướng tới lối sống của các bạn dường như không phải là để nâng cao hơn mà ngược lại thế là một sự hạ thấp hơn và phải trả với một cái giá rất đắt.

Đúng là không thể kìm giữ xã hội dưới đáy sâu của sự vô luật pháp, nhưng chúng tôi cũng không muốn nó sẽ êm dịu ngọt ngào trong luật pháp như ở xã hội của các bạn. Tâm hồn con người bị kiệt quệ dưới nhiều thập kỷ bạo lực, cần phải hướng tới một thứ gì đó cao hơn, ấm áp hơn, thuần khiết hơn những gì mà sự tồn tại đại chúng của phương Tây hôm nay giống như một lá bài nhiều sắc màu của quảng cáo, của truyền hình, của âm nhạc không xài nổi đang phô bày trước mắt chúng tôi. (vỗ tay).

Và tất cả những điều đó nhiều nhà quan sát, từ tất cả các nơi trên hành tinh của chúng ta đều đã được tận mắt chứng kiến. Lối sống Phương Tây ngày càng có ít triển vọng trở thành hình mẫu dẫn dắt.

Có những cảnh báo về triệu chứng mà lịch sử gửi đến cho một xã hội đang bị đe dọa hoặc sắp chết: ví dụ, sự sụp đổ của nghệ thuật hoặc sự thiếu vắng của các chính khách vĩ đại. Đôi khi những lời cảnh báo đó có thể cảm nhận được, hoàn toàn trực tiếp: trung tâm nền dân chủ và văn hóa của các bạn chỉ cần không có điện trong vài giờ - vậy thôi - và ngay lập tức cả đám đông công dân Mỹ lao vào cướp bóc và hãm hiếp. Những mét phim quay vội là như thế đó! Nhưng sự không vững chắc của một hệ thống xã hội và sự thiếu lành mạnh bên trong nội tại của xã hội ấy cũng nằm chính ở những mét phim quay vội này.

(còn nữa).

Bài phát biểu của Aleksandr Solznhenitsyl tại Trường Đại học Harvard (Phần 1)