Cách đây chưa lâu, không ít ý kiến chê thậm tệ những bài thơ của một tác giả được trao giải cao trong cuộc thi do Tạp chí Nhà văn và tác phẩm tổ chức. Hay gần đây cuộc thi thơ của Báo Văn nghệ cũng đã làm sôi sục dư luận bởi một bài thơ được ban tổ chức trao giải cao. Ý kiến chung là người ta chê chất lượng nghệ thuật của những tác phẩm ấy. Những bài thơ đó chưa thể gọi là hay và không tương xứng với giải thưởng được trao. Sự nghi ngờ của dư luận nhằm vào ban tổ chức, ban sơ khảo, ban chung khảo cuộc thi.

Hay chuyện xét Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước cho một số tác giả cũng kèm theo những ì xèo, bàn tán không hay. Có một số tác giả và tác phẩm được trao tặng các giải thưởng cao quý bị công chúng soi chiếu, đánh giá đôi khi rất quyết liệt, sòng phẳng. Người ta thường so sánh tác giả, tác phẩm này với tác giả, tác phẩm khác và đưa ra ý kiến ai là người xứng đáng được trao giải thưởng. Một tác giả có những tác phẩm được trao giải thật sự hạnh phúc khi được số đông công chúng tâm phục, khẩu phục. Giải thưởng cao quý xứng đáng với những nhà văn hội đủ tâm, tài, có tác phẩm xuất sắc hướng về đất nước, nhân dân và các giá trị tốt đẹp của con người, những tác phẩm có ảnh hưởng tốt tới sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và giàu tính nhân văn. Hiển nhiên, đó phải là những tác phẩm mang tính nghệ thuật cao, in đậm dấu ấn sáng tạo của nhà văn, có sức sống lâu bền trong công chúng của nhiều thế hệ.

Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức Lễ trao giải thưởng Văn học nghệ thuật 2015. Ảnh minh họa. TTXVN

Không dễ dàng đạt tới những tiêu chí đó. Cho nên, số lượng người viết đoạt giải trong các cuộc thi, được trao những danh hiệu danh giá bao giờ cũng ít. Do đó, nó cần phải được thực hiện hết sức công tâm, công bằng, công khai. Đây không phải là sự ban phát, xin-cho, càng không phải là cơ hội kiếm chác danh lợi cho những kẻ lợi dụng. Thực tế đã và đang xảy ra chuyện đó rồi. Thế mới có những tác phẩm làng nhàng lại được trao giải cao trong các cuộc thi. Từng nghe người ta đồn có hiện tượng mua giải, chạy giải trong một số cuộc thi. Người cần danh, kẻ cần tiền, đó chính là nguyên nhân đẻ ra những cuộc bán mua, những toan tính thiếu lành mạnh. Có không những phi vụ văn chương hàng trăm triệu đồng được thực thi trong bóng tối? Có không chuyện nghi ngờ một vài nhà văn được Giải thưởng Hồ Chí Minh hay Giải thưởng Nhà nước lại chẳng có tác phẩm nào đáng kể, chỉ là bấy nhiêu trang viết thường thường bậc trung, không tỏ rõ tài năng của người cầm bút?...

Muốn chọn lọc ra được những nhà văn xuất sắc nhất thì không còn cách nào khác phải lấy chất lượng tác phẩm của họ làm thước đo chính. Vì tác phẩm thể hiện rõ ràng nhất, đầy đủ nhất, sâu sắc nhất cái tâm, cái tài của người viết. Muốn làm được điều đó, những người có trách nhiệm thẩm định tác phẩm cũng phải là những người tâm sáng, tài cao.

Cần có những quy định về tiêu chuẩn xét giải thật hợp lý, rõ ràng và chặt chẽ. Tất cả thành viên dự thi hay dự xét thưởng đều được bình đẳng soi chiếu, đánh giá trên tiêu chuẩn đó. Loại trừ ngay các yếu tố ngoài văn chương như quen biết, cánh hẩu, mua bán, chạy chọt. Xét giải thưởng bằng cảm tính là một cách làm việc thiếu chuyên nghiệp, thiếu công tâm, rất cần bị phát hiện và loại bỏ kịp thời nếu muốn giải thưởng dành được sự trân trọng, yêu quý của công chúng. Sự tinh túy, xuất sắc của tác phẩm là tiêu chí số một của việc chấm, xét các giải thưởng văn học. Vì thế, để tránh dư luận ồn ào, những tranh luận không cần thiết và để trả lại những giá trị đích thực của văn chương, đã đến lúc phải siết lại thật chặt việc xét, trao các giải thưởng văn học, đặc biệt là Giải thưởng Nhà nước và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

NGUYỄN HỮU QUÝ
(Nguồn: https://www.qdnd.vn/).