“Ru say mượn tỉnh – Ru tình mượn nhau" của Diễm Thuyên – ví như "năm tầng mùi trong một loại rượu thơ rất riêng". Từ cái "tưng tửng" đầy nội tâm đến sự "đàn bà" nhưng không ủy mị, từ trạng thái "tỉnh mà vẫn say" đến chất "lạ mà không lập dị", và cuối cùng là thơ như "nơi tha thứ cuối cùng" – bài viết của Lương Cẩm Quyên sẽ đưa bạn đọc khám phá một hồn thơ đầy bản lĩnh, dám giễu đời, thương đời và đủ tỉnh táo để tha thứ cuộc đời bằng thơ. Văn chương TP. Hồ Chí Minh xin giới thiệu bài viết này, mời quý độc giả cùng đọc và đồng cảm!

Các nhà thơ Lương Cẩm Quyên (trái) và Đoàn Thị Diễm Thuyên

LƯƠNG CẨM QUYÊN
(Viết về tập thơ “Ru say muợn tỉnh – Ru tình mượn nhau” của Đoàn Thị Diễm Thuyên)

Trong rất nhiều giọng thơ nữ đương đại, Diễm Thuyên là một trường hợp “khó xếp loại”. Không dịu dàng kiểu lục bát mướt mát, cũng chẳng trào phúng theo kiểu “thơ tếu” xu thời. Chị đi một lối riêng – một kiểu đàn bà biết đau, biết giễu, biết yêu, nhưng nhất định không làm khổ thơ vì nước mắt.

Thơ Diễm Thuyên ngắn, dứt gọn – nhưng thường để lại một vết khía thầm. Một nụ cười bật ra ở khổ đầu, chưa dứt đã thấy cay xè ở cuối bài. Một ngón tay khều nhẹ ở câu một, nhưng đến câu ba thì đã nhói tim rồi.

Dưới đây là 5 sắc thái đặc trưng, như năm tầng mùi trong một loại rượu thơ rất riêng – Ru say muợn tình:

1. Tưng tửng – nhưng không hề nhảm

Cái “tửng” của Diễm Thuyên không phải để mua vui. Nó là cách tự vệ, là áo khoác cho những mảnh run run phía trong thân thể.

Ru anh hoa sứ đưa hương

Còn em – “quỷ sứ” ẩm ương lắm trò

Anh ngủ đi, mình hẹn hò

Em leo vào mộng, em bò vào mơ

(Ru anh 9)

Nghe thì tưởng đùa. Nhưng đằng sau dáng bò, dáng mơ ấy là cả một nội tâm xáo động. Cái “quỷ sứ” của chị – vừa nghịch, vừa thương.

2. Đàn bà – nhưng không ủy mị

Thơ chị đàn bà đến tận chân tóc, nhưng chưa từng van vỉ một tình yêu nào. Đàn bà trong thơ Diễm Thuyên biết mình cô đơn, và biết mình vẫn đáng yêu trong chính cô đơn ấy.

Đàn bà xuân chẳng còn son

Đàn ông hạ úa sao còn chê nhau?

(Ru anh 5)

Một câu lục bát dằn lòng – nhưng không bi lụy. Là giọng nói thẳng, không hờn dỗi, không nhún nhường. Là tiếng đàn bà dám đối thoại sòng phẳng với tình yêu – kể cả khi nó trễ.

3. Tỉnh – mà vẫn say

Tập thơ tên “Ru say muợn tỉnh – Ru tình mượn nhau”, nhưng người viết không hề mụ mị. Trái lại, càng say – lại càng tỉnh. Tỉnh để nhận ra những giới hạn, những ngã ba của đời sống tình cảm.

Ru anh lời của trăng rằm

Của đêm ta lạc chỗ nằm gần nhau

Chỉ là thoang thoảng hương cau

Mộng xưa vườn cũ bạc đầu còn vương

(Ru anh 6)

Cái say của Diễm Thuyên là một cách đắm mình để soi lại bản thể. Là khi đàn bà dám bước qua những dở dang, với đôi mắt vẫn mở.

4. Lạ – mà không lập dị

Sự “lạ” trong thơ Diễm Thuyên không đến từ hình thức, không đến từ những chơi chữ cực đoan. Nó đến từ cách cảm. Một kiểu cảm rất riêng, vừa bản năng, vừa tinh tế – và tuyệt nhiên không vô nghĩa.

Ru anh gió chướng luồn đêm

Đôi ta ngược mộng, buồn chêm giấc gầy

...

Ru anh xuân mộng rập rình

Mộng xuôi, ta ngược bóng mình vào yêu…

(Ru anh 32)

Những liên tưởng như “bóng mình vào yêu” không chỉ là một hình ảnh – mà là một trạng thái. Trạng thái yêu không cần logic, chỉ cần rung động.

5. Thơ – là nơi tha thứ cuối cùng

Diễm Thuyên không oán trách đời. Không buộc tội ai trong thơ. Chị chỉ viết – như một cách tha thứ. Tha thứ cho mình. Tha thứ cho người. Tha thứ cho những vụn vỡ không hình hài.

Ru anh trả bóng cho hình

Trả cũ cho mới trả mình cho ta

Ru anh tiễn ánh trăng tà

Tiễn đêm cạn giấc. Ngày ra cạn lời…

(Ru anh 14)

Lời ru – như lời tiễn biệt. Không níu kéo, không đay nghiến. Mềm. Nhẹ. Nhưng vẫn chạm được vào những nơi sâu kín nhất trong lòng người đọc.

Thơ Diễm Thuyên giống như một ly rượu ủ lâu – mở ra nghe thơm, uống rồi mới tê. Tê vì những điều tưởng là đã quên. Tê vì một nụ cười dịu dàng – mà khiến ta tái buốt vì lạnh.

“Ru say muợn tỉnh – Ru tình mượn nhau” không phải là một tập thơ để đọc cho vui, mà là để đọc khi buồn. Đọc để thấy: có một người đàn bà từng đau giống mình – mà vẫn viết ra được những câu thơ mỏng nhẹ như khói, nhưng lắng lại rất lâu sau đó.

Và điều đáng quý nhất là: chị không cố làm thơ để được khen là lạ. Thơ Diễm Thuyên lạ – vì chị là một người đàn bà lạ. Lạ ở chỗ: đủ thông minh để giễu đời, đủ sâu để thương đời, và đủ tỉnh táo để tha thứ nó bằng thơ.

Yêu thương và chúc em với những đứa con tinh thần tương lai ngày càng độc lạ sâu sắc lên một tầm cao hơn nữa nhé.

L.C.Q